تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٣١٨ - سير موجودات از عالم اعلا به عالم پست ، سپس صعود به عالم اعلا يعنى چه ؟

« إِنَّا لِلَّه وَإِنَّا إِلَيْه راجِعُونَ ٢ : ١٥٦ . » [١] ( ما از آن خدا هستيم و به سوى او بر مى گرديم . )

((٤٥٧)) آب از بالا به پستى در شود آن گه از پستى به بالا در رود
((٤٦٣)) كز جهان زنده ز اول آمديم باز از پستى سوى بالا شديم
((٤٦٤)) جمله اجزاء در تحرك در سكون ناطقان كانّا إليه راجعون
سير موجودات از عالم اعلا به عالم پست ، سپس صعود به عالم اعلا يعنى چه ؟
اين مطلب كه همهء موجودات عالم هستى از خدا و باز گشتش به سوى خدا است با اشكال گوناگونى در سخنان عرفا و بعضى از فلاسفه ديده مى شود .
در مكتب باروخ اسپينوزا مانند افراد فراوانى اين نظريه وجود دارد ، لذا معروف است كه وقتى از اسپينوزا مى پرسند كه تو خدا را كوچك كردى و با طبيعت متحد ساختى مى گويد : من خدا را كوچك نكردم و به پايين نياوردم ، بلكه طبيعت را بزرگ نمودم و بالا بردم .
به هر حال اين مطلب يكى از اساسىترين مسائل جهان بينى است كه بايستى در توضيح و حل و فصل آن دقت بيشترى شود .
پيش از همهء بررسىها اين سؤال در مقابل عقل و انديشه وجود دارد كه حركت موجود از عالىترين مقام هستى به پستترين مرحلهء طبيعت و سپس صعود آن به

[١] سوره البقرة ، آيهء ١٥٦ . .