تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٣٠ - نوع دوم - تكاليف تعبدى است

كه وضع كننده و اجرا كنندهء قانون ، درون انعطاف پذير او نيست . وقت معين و شرايط مشخص مانند طهارت و بامداد پيش از طلوع آفتاب و ساير شرايط ، روح انسانى را كه در ميان جريانات بىشمار خيالات و اوهام غوطه ور است بيدار مى سازد و بايستگى هر يك از آن شرايط و اعمال ، سرازير شدن روح را به آن جريانات جلوگيرى مى كند و بدين ترتيب راه توجه به موجود برتر هموار مى شود . اين معنى در آيات قرآنى مانند :
« لَنْ يَنالَ الله لُحُومُها وَلا دِماؤُها وَلكِنْ يَنالُه اَلتَّقْوى مِنْكُمْ ٢٢ : ٣٧ . . . » [١] ( آن قربانىها را كه مى كشيد ، نه گوشتهايش به خدا مى رسد و نه خونهايش بلكه تقواى شما است كه مطلوب خدا مى باشد ) .
همچنين در آيهء مربوط به تكليف روزه ، قرآن مى گويد :
« يا أَيُّهَا اَلَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ اَلصِّيامُ كَما كُتِبَ عَلَى اَلَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ ٢ : ١٨٣ . » [٢] ( اى مردم با ايمان روزه براى شما مقرر شده است ، چنان كه به آنان كه پيش از شما بوده‌اند روزه نوشته شده بود ، باشد كه به خدا تقوا بورزيد ) .
با نظر دقيق و بىطرفانه در دو نوع تكاليف دينى اين مطلب كاملًا روشن مى شود : كه تكاليف دين اسلام نه آن وظايف و قوانينى است كه از مقتضيات محيط به وجود آمده است و نه از قبيل رسوم و اخلاق تابوى باستانى است و نه تعبدى به آن معنى كه كارهاى كوركورانه و بدون علت را از انسان مطالبه كند . اين كه تكاليف دينى از مقتضيات محيطى كه در آن بروز كرده است نمى باشد و تعبد كور كورانه هم نيست تا اين جا به طور اجمال مطرح گرديد و اما فرق رسوم و اخلاق تابو با مقررات دينى احتياج به توضيحى دارد كه ذيلا بيان مى كنيم :

[١] سوره حج ، آيه ٣٧ . .
[٢] سوره بقره ، آيهء ١٨٣ . .