تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى

مناجات

چند مقدمه براى جلد دوم از دفتر اول 1 - اكنون كه قرنهاى طولانى از جلال الدين و مثنوىاش مى گذرد آيا مى توان گفت هنوز مثنوى وسعت و عظمت ديدگاه خود را حفظ كرده است ؟

4 - آيا كتاب مثنوى گوشه گيرى و حالت بىخيالى بمسائل اجتماعى را تاييد مى كند ؟

5 - عرفان مثبت دريافت حقيقت است با گرايش به آن

6 - آيا مثنوى تناقضاتى دارد ؟ و اگر تناقضاتى دارد قابل حل و فصل مى باشند يا نه ؟

داستان پير چنگى كه در عهد عمر براى خدا در گورستان چنگ مى زد

يك نظر اجمالى بموسيقى

نغمه هاى درونى اولياء جويندگان حقيقت فوق ارزش است

انس و جن با محيطهاى گوناگون در همين جهان زندگى مى كنند

انسانها در مقابل وجود خداوندى موجوديتى ندارند

ضرب المثل

تفسير ابيات

اگر شما زندگانى خود را براى خدا قرار دادهايد خدا هم براى شما خواهد بود

حل مشكلات بىشمار جهان هستى كه در ذهن وجود دارد فقط با بهره بردارى از نور خداوند بر طرف خواهد شد

دريافت حقايق از وسايط حقيقى مانند دريافت مستقيم آنهاست

تفسير ابيات

در معناى حديث ان لربكم فى ايام دهركم نفحات ألا فتعرضوا لها

الطاف خداوندى گاهى مانند دمهاى روح پرور در صفحهء روزگار وزيدن مى گيرد

اى انسان كه براى خود در پذيرش حكمت ، روح لقمانى دارى ، اسير لقمه مباش

انسان در ميان دو بىنهايت

عقل جزئى در مقابل عشق مطلق گمراه است

آيا كفر نسبت به خالق حكمت است ؟

پيش و پس و كوچك و بزرگ و گذشته و حال و آينده از مقتضيات كالبد مادى شماست

تفسير ابيات

سؤال كردن عايشه از پيغمبر صلى الله عليه و آله كه باران شد

آيا اين جهان قديم است يا حادث ؟

تفسير ابيات

هر چه كه جهان برونى دارد جهان درونى هم آن را دارد

تفسير ابيات

تفسير ابيات

تفسير ابيات

بقيهء قصهء پير چنگى در زمان عمر و مخلص آن

تمام خوشىها به ناخوشى پايان مى يابد غير از خوشى جان مردان الهى

آيا اگر رو به خدا برويد هر گونه وسايل مى تواند شما را به او برساند ؟

تفسير ابيات

ناليدن ستون حنانه از فراق پيغمبر صلى الله عليه و آله كه جماعت انبوه شدند كه ما روى مبارك تو را چون بر آن نشستهاى نمى بينيم و منبر ساختند و شنيدن رسول خدا نالهء ستون را به صريح و مكالمات آن حضرت با آن

2 - جهان روح با عظمت تر از جهان طبيعت است

3 - انديشه منطق در ذهن انسانى وجود دارد و مطابق آن عمل مى نمايد

4 - هر اندازه كه عقل نظرى تقويت پيدا مى كند با دريافتهاى فطرى و روحانى عالى هماهنگتر مى گردد

رهبران الهى عامل بقاى انسانها هستند

خداوند عقل را براى راه رفتن در اين زندگانى عطا فرموده نه براى مبارزه با خود او

تفسير ابيات

بقيهء قصهء پير چنگى و پيغام رسانيدن به او

قيمت عمر را دريابيم

تفسير ابيات

گردانيدن عمر او را از مقام گريه كه هستى است به مقام استغراق كه نيستى است

آيا مى توانيم گامى به ما فوق زمان برداريم ؟

اى داد از اين خود پرستى كه آتش در دودمان بشرى زده است

بايستى عقل جزئى نظرى براى هماهنگى با عقل كلى فعاليت مداوم داشته باشد

براى به دست آوردن مزاياى روح كه نو نو مى رسد از هيچ گونه كوشش خود دارى ننماييد

تفسير ابيات

تفسير دعاى آن دو فرشته كه هر روز بر سر بازار منادى كنند كه « اللَّهم اعط كل منفق خلفا و كل ممسك تلفا » و بيان آن كه منفق مجاهد را حق است نه مسرف راه هوى

تفسير ابيات

تفسير ابيات

قصه اعرابى درويش و ماجرا كردن زن با او از فقر و درد

فقر مرگ بسيار تلخ است

تفسير ابيات

مغرور شدن مريدان محتاج و تشبيه به مدعيان مزور و ايشان را شيخ و اصل پنداشتن و نقد را از نقل نادانستن و نيافتن

كسى كه خود چيزى را فاقد است نمى تواند آن چيز را عطا كند

تفسير ابيات

صبر فرمودن اعرابى زن خود را

نوع دوم - از اندوه ها معلول امور غير اختيارى است

آن زندگانى كه شيرينى غير منطقى دارد مرگ بسيار تلخى در انتظار آن است

زن واقعاً شريك زندگانى مرد است

تفسير ابيات

تفسير ابيات

نصيحت مرد زن را كه در فقر فقيران به خوارى منگر و در كار حق به گمان كمال و طنه مزن در فقر فقيران و شكوه مكن

تفسير ابيات

در بيان آن كه جنبيدن هر كس از آن جا است كه ويست ، هر كس از چنبرهء وجود خود بيند تا به شيشهء كبود آفتاب را كبود مى نمايد و تا به شيشهء سرخ سرخ و چون تابه ها از رنگ بيرون آيد سپيد شود و از همهء تابه هاى ديگر او راستگوتر باشد

هر كسى مطابق شرايطى كه در آن قرار گرفته با جهان هستى در تماس مى باشد

هر كس واحدهاى شخصيت خود را در ديگران مى بيند

آيا وسايل مصنوعى شناسايى مى تواند بازيگرى را منفى بسازد ؟

مستمع صاحب سخن را بر سر كار آورد

تفسير ابيات

مراعات كردن زن مر شو را و استغفار نمودن از گفتار خود

تفسير ابيات

تفسير ابيات

در بيان آن كه موسى عليه السلام هر دو مسخر يك مشيتاند ، چنان كه زهر و پادزهر و ظلمات و نور و مناجات فرعون با خدا

آيا كفر و ايمان و كافر و مؤمن در دستگاه هستى از نظر خداوندى يكسان هستند ؟

من و مايى سنگينترين زنجير بر گردن انسانى است

تفسير ابيات

سبب حرمان اشقياء از دو جهان كه خسر الدنيا و الاخرة

كره زمين چرا در ميان فضا قرار گرفته است ؟

چگونه انسان هم از اين جهان و هم از آن جهان محروم مى ماند ؟

يك ايده آل براى خود پيدا كنيد تا كاه هستى را كيميا كند

نبايستى در راه تكامل خود ، راهنما را آخرين منزل ( مقصد نهايى ) منظور نمود

ذره ها را با تحقير منگر كه خورشيدى در آنها پنهان شده است

حقير ديدن خصمان ناقه را ، چون حق تعالى خواهد لشكرى را هلاك گرداند در نظر ايشان خصمان را حقير مى نمايد « وَيُقَلِّلُكُمْ فِي أَعْيُنِهِمْ لِيَقْضِيَ الله أَمْراً كانَ مَفْعُولًا » 8 44

وصال معشوق از مختصات روح است نه بدن جسمانى

گمان مكنيد كه شعاع الهى كه در اجسام پيامبران پنهان است آزار بر اجسام آنها آزار بر خدا است ، بلكه براى آزمايش است مانند هتك حرمت خانهء خدا

شخص در مقام والايى از انسانيت معمولى به كشتهء دشمن خونيناش مى گريد

تفسير ابيات

تفسير آيهء كريمهء * ( ( مَرَجَ اَلْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيانِ بَيْنَهُما بَرْزَخٌ لا يَبْغِيانِ ) 55 19 - 20

دريافت حقايق در انسانها به وسايل گوناگونى است

بروز نمودها در جهان هستى احتياج به جريان قوانين دارد

تفسير ابيات

اى كاش بشر مى توانست با دريافت ارزش حقيقى خود در جستجوى مزايا كوشش مى كرد

تفسير ابيات

مخلص ماجراى عرب و جفت او در فقر و شكايت

خواست عقل چيست ؟ و تمايل نفس به چيست ؟

بايستى عبادات مقررى از محبت واقعى كشف كند

اين عبادتهاى مقرره بايستى مانند هديه هايى باشد كه محبتهاى واقعى ما را نشان بدهد

دل نهادن مرد عرب بر التماس دل بر خويش و مبالغه نمودن كه مرا در اين تسليم حيله و امتحانى نيست

چگونه شخصيت انسانى در موقع خود باختگى نيروى محاسبه را از دست مى دهد ؟

به ناچيزى انسان از نظر كميت وجودى منگريد او جامع تمام آن چه كه در ارواح و الواح است مى باشد

دل انسان با ايمان است كه گنجايش وجود خدا را دارد

پديدهء شك يكى از بزرگترين وسايل وصول به واقعيات است

حلم خداوندى قابل مقايسه با حلم انسانها نيست

اگر مى خواهيد از راز نهانى ديگران با خبر شويد راز خود را پنهان نكنيد

تفسير ابيات

تعيين كردن زن طريق طلب روزى شوى خود را و قبول او

بدون وسيله به هدف نمى توان رسيد

تفسير ابيات

خداوندا ، موجوديت خود را مانند آن كوزهء پر از آب شور و گنديده به پيشگاه تو چونان تحفهء عرب مى آوريم

تفسير ابيات

در نمد دوختن زن سبوى آب را و مهر بر وى نهادن از اعتقاد

چگونه مى توان به كرمى كه در لجنزار مى لولد عظمت گلشن و گلهاى عطر آگين آن را قابل درك ساخت ؟

تفسير ابيات

تفسير ابيات

فرق ميان آن كه درويش است به خدا و آن كه درويش است از خدا و تشنه است به غير او

هر چه كه در انديشه به عنوان خدا تصور شود آن زاييدهء انديشه است و خدا نيست

اما اگر همين تو هم از روى اخلاص و جستجوى حقيقت باشد بدون ترديد به مقصد خواهد رسيد

نقشها را با اصول اشتباه نكنيم و « رابطهء ثابت و متغير »

تفسير ابيات

پيش آمدن نقيبان و دربانان از بهر اكرام اعرابى و پذيرفتن هديه او را

اگر در تكاپوى زندگى آگاهانه حركت كنيم از هر چيزى حقايقى را خواهيم ديد كه در صدد رسيدن به آنها نبوديم

در بيان آن كه عاشق دنيا بر مثال عاشق ديواريست كه بر او آفتاب تافته و جهد نكرد تا فهم كند كه از آن تاب از ديوار نيست از آفتاب است از آسمان چهارم است لاجرم كلى بر ديوار نهاد و چون پرتو آفتاب به آفتاب پيوست او محرومم ماند « و حيل بينهم و بين ما يشتهون »

اگر رابطه ميان انسان و خدا رابطهء جزء و كل بود بعثت پيامبران باطل و بىهوده بود

تفسير ابيات

سپردن عرب هديه خود را به غلامان خليفه

شخصيتهاى بزرگ شخصيتهاى كوچك را مطابق سنخ خود مى سازند

تفسير ابيات

ماجراى مرد نحوى در كشتى با كشتيبان

براى ساكن كردن گرداب اقيانوس ، مرفوع بودن فاعل و منصوب بودن مفعول چه اثرى دارد ؟

سنگينى علايق مادى ما را نخواهد گذاشت كه با روح انسانى الهى بر آخرين قلهء جهان هستى سر بكشيم

تفسير ابيات

قبول كردن خليفه هديه را و عطاى بسيار فرمودن با كمالى بىنيازى از آن هديه

جهان به اين عظمت در مقابل اقيانوس بىكران الهى مانند يك سبو است

آيا خدا يك گنج پنهانى بود كه براى شناساندن خود جهان را آفريد ؟

آيا خداوند از شدت عظمت مانند گنج نهانى بود كه لبريز گشته و موجودات را آفريده است ؟

ساده لوحان گمان مى كنند « خود طبيعى » را شكستن از بين رفتن است در صورتى كه شكستن « خود طبيعى » عالىترين درست شدن را در دنبال دارد

چگونه عقل جزوى مى تواند نشاط و هيجان جهان هستى را دريابد ؟

انسان هر اندازه هم بخواهد وضع شخصيت خود را پنهان بدارد بالاخره همان وضع را كه شخصيت دارد آشكار خواهد ساخت

به ظواهر زشت و ناگوار منگريد - زيرا همه از يك حقيقت زيبا سرچشمه مى گيرد

بدون ايده آل اعلى اتحادى ميان انسانها قابل تصور نيست

رابطهء جزوى و كل كه در بارهء خدا و موجودات مى گوييم ، غير از رابطهء جزء و كل معمولى مى باشد

اگر توانايى فرو رفتن در مسائل عالى الهيات را ندارى از ورود به اين مسائل خود دارى كن و به احكام فطرت سليم قناعت كن

با توجه به اختلاف نسبتها تناقضات در خلقت بر طرف خواهد شد

اين است خليفة الله در روى زمين

تكامل روحى انسانها به طور تدريجى است

تفسير ابيات

در صفت پير و مطاوعت كردن با او

تفسير ابيات

وصيت كردن رسول خدا صلى الله عليه و آله مر على عليه السلام را كه چون هر كس به نوع طاعتى تقرب به حق جويد تو تقرب جوى به صحبت عاقل و بندهء خاص تا از ايشان همه پيش قدم باشى قال ، النَّبىّ إذا تقرب الناس الى خالقهم لانواع البر فتقرب الى ربك بالعقل و السر تسبقهم بالدرجات العلى و الزلفى عند الناس فى الدنيا و عند الله فى الاخرة

انسان هر اندازه هم قوى باشد بايستى اميدوار بودن به خدا را از دست ندهد

خورشيدى را كه در جان انسانى پرتو افكنى مى كند با آفتاب فضايى اشتباه نكنيد

بدون تحمل ناراحتىها به راحتى حقيقى نتوان رسيد

تفسير ابيات

كبودى زدن مرد قزوينى بر شانه گاه و پشيمان شدن او به سبب زخم سوزن

رفتن گرگ و روباه در خدمت شير به شكار

مشورت و تبادل افكار و تفاهم از مبانى ضرورى اسلام است

براى هماهنگى جهان هستى وجود حقير و عالى هر دو لازم است

متوجه باشيد كه اولياء الله جريانات درونى شما را مى دانند

توجه به فضل الهى نبايد ما را از عدالت مطلقهء او غافل كند

براى پايدار ماندن بايستى به وجود پايدار تكيه كرد

تفسير ابيات

قصهء آن كسى كه در يارى بكوفت ، از درون گفت كيست ؟ گفت منم ، گفت چون تو تويى ، در نمى گشايم كه كسى از ياران نشناسم كه من باشد

چون دو بىنهايت نمى تواند موجود باشد ، لذا تمام كاينات در مقابل بىنهايت حقيقى نمى تواند موجوديت استقلالى داشته باشد

آيا عدم قابل تبديل به وجود مى باشد ؟

فعاليت خداوندى دائمى است

تفسير ابيات

تفسير ابيات

چشمه سار حقايق در ما فوق جويبارهاى محدود انسانها بىبانك و بىتكرار در جريان است

خيالات تنگتر از عدم و هستى تنگتر از خيالات است

تفسير ابيات

ادب كردن شير گرگ را به جهت بىادبى او

تفسير ابيات

تهديد كردن نوح عليه السلام مرقوم را كه با من مپيچيد كه من روى پوشم خداى را پس با خدا مى پيچيد نه با من

دست از هوى و هوس حيوانى و خود پرستى بشوييد و پايندگى خويش را از همين جهان شروع كنيد

اى كاش نتايج سوء كردار ما در آسيبهاى جسمانى منحصر مى شد و روح و ايمان ما را نابود نمى ساخت

خداوند از روى احتياج از ما امتثال دستورات را نمى خواهد

تفسير ابيات

تفسير ابيات

عظمت واقعى سقوط ندارد ، اگر چه در جريانات طبيعى ساقط به نظر برسد

تفسير ابيات

طلب كردن يوسف عليه السلام ارمغان از مهمان

محبتهايى كه معمولًا از افراد به يكديگر اظهار مى شود شبيه به معامله و سوداگرى است

ارمغان بردن به خدا چه معنا دارد ؟

تصديق به يك حقيقت مستلزم ترتيب آثار آن حقيقت است

هر چه تكاپو كنيم آگاهى ما وسيعتر و عميقتر خواهد بود

در حالت طبيعى بار سنگين حواست را بر دوش مى كشى ، بيا با تكامل روحى بكوش تا حواس تو بارت را بكشد

تسليم به حق به مقامى مى رسد كه مرد خدا ديگر نمى تواند حركت و تحولات خود را احساس كند

تفسير ابيات

گفت مهمان يوسف عليه السلام را كه ارمغان بهر تو آيينه آوردهام تا چون در آن نگرى مرا ياد آورى

احسان و جستجوى كمال نتيجهء احساس نقص است

بحثى در نقص و كمال

مسئلهء اول - منشأ درك دو مفهوم نقص و كمال

مسئلهء دوم - تعريف نقص و كمال

مسئلهء سوم - نقص و كمال از پديده هاى كيفى است

مسئلهء چهارم - اختلاف ديدگاه ها در تعيين ملاك نقص و كمال

مسئلهء پنجم - نسبيت نقص و كمال

مسئلهء ششم - آيا جهان هستى در تكامل رو به كمال مى رود ؟

2 - آيا انسان از نظر احساس و انديشه رو به تكامل است ؟

3 - آيا انسان از نظر زندگانى اجتماعى تكامل يافته است ؟

مسئلهء هشتم - تكامل كه هدف زندگانى انسانى است چيست ؟

علم موجب روشنايى است نه پاكى نفس از آلودگىها

تفسير ابيات

مرتد شدن كاتب وحى به سبب آن كه پرتو وحى به او زد و آن آيه را بيش از پيغمبر گفت من هم محل وحيم

تا دل به منبع اصلى رحمت خداوندى نپيوندد از جريان آبهاى آلوده نمى تواند جلوگيرى كند

عوامل سر نگون كنندهء انسان گاهى از پديده هاى معمولى تميز داده نمى شود

خود بينى گرد وجود انسانى را بر مى آورد و او را در پستترين مراتب هستى سقوط مى دهد

پيرو رهبرى باش كه خود نيز راهرو مى باشد

روزى اگر روح انسانى از كالبد تن پرواز كند اين تن خاكى وحشتناك و تنفر آور مى گردد

شك و ترديد از آلودگى به فلسفهء حرفهاى است

اى بزرگ كوچك نما اى انسان به جهان درونى هم بنگر تا عوالم زيادى بر تو كشف شود

تفسير ابيات

دعا كردن بلعم باعور كه موسى و قومش را از اين شهر كه حصار دادهاند بىمراد باز گردان و مستجاب شدن

تبه كارانى كه در زباله دان تاريخ ساقط شدهاند فراوانند ، چند تن از آنان كه مشهور شدهاند براى عبرت گيرى مردم است

هرگز مصلحت را در آن نبينيد كه نادان باشيد

موجودات پست قربانى موجودات عالىتراند

اگر تعقل به عقل كلى كه وجدان نمايندهء رسمى او است مستند نباشد تعقل معمولى يكى از پديده هاى حيوانى است كه تنها در راه تنازع در بقا فعاليت خواهد كرد

تفسير ابيات

اعتماد كردن هاروت و ماروت بر عصمت خويش در فتنه اى

داستان هاروت و ماروت

هيچ يك از جلوه هاى مادى هستى در مقابل معناى هستى قدرتى ندارد

سكون مستلزم معدوم شدن از صفحهء هستى است

تفسير ابيات

بقيه قصهء هاروت و ماروت و نكال و عقوبت ايشان

غيرت دينى اگر چه در ظاهر آتش مى نمايد ، ولى در باطن سر سبز كنندهء جهان است

عصمت پيامبران غير از عصمت فرشتگان است

تقليد از عظمت غير از داشتن عظمت است

تفسير ابيات

به عيادت رفتن كر به خانهء همسايهء بيمار و رنجيدن بيمار

فرو بردن غضب و تسلط بر خويش و شكيبايى پاداش بزرگى را در دنبال دارد

تفسير ابيات

در بيان آن كه اول كسى كه در مقابل نص صريح قياس آورد ابليس عليه اللعنه بود

نبايد اصل و آغاز وجود يك موجود را منظور كنيم بلكه بايستى ببينيم در راه تكامل به كجا مى رسد

قياسات و كاوشهاى عقلانى با وجود مشاهدات عينى بىهوده و گمراه كننده است

مبادا به خود پرستى تكيه كرده و اشخاصى را كه بد شدهاند يا بد نما هستند ملامت كنيد ، بلكه به آنها رحم داشته باشيد

تفسير ابيات

در بيان آن كه حال خود و مستى خود پنهان بايد دانست

در همان نقطه از هيجان روانى كه حالت انقلاب روحى و تكامل شروع شده است شخصيت خود را تثبيت كن

با رشد روحانى بلوغ واقعى انسان تحقق پيدا مى كند

دنيا جايگاه بازى است چه معنا دارد ؟

جنگ و صلح

ترجيح يكى از دو گمان بر ديگرى دليل وصول به واقعيات نيست

آيا اين اوهام و محسوسات و انديشه هاى ما وسيلهء وصول به واقعياتند يا مانند چوبهايى هستند كه كودكان آنها را براى خود اسب تصور كرده و در كوچه ها مى دوند ؟

علمى وجود دارد كه عالمش را تا كمال اعلى بالا مى برد علمى هم وجود دارد كه بارى است بر دوش عالمانش

توجه انسانها به حق جل و علا مى تواند وجود او را اثبات كند

تفسير ابيات

قصهء مرى كردن روميان و چينيان در صفت نقاشى

هر چيز عارضى بايستى به يك حقيقت ذاتى برسد

دانش منحصر به علوم اكتسابى نيست

عقل جزيى نمى تواند در بارهء وسعت بىنهايت دل اظهار نظر كند

احاطهء دل بر موجودات مانند خدا ، هم مى تواند به اضافهء كميات بوده باشد و هم منهاى كميات

تفسير ابيات

پرسيدن پيغمبر صلى الله عليه و آله مر زيد را كه امروز چونى و چگونه از خواب برخاستى ؟ و جواب او كه اصبحت مؤمناً حقاً

عشق الهى پيدا كنيد و مقاومت حركت و زمان را در هم شكنيد

هنگامى كه روح انسانى رو بما وراى طبيعت مى كند تمام حوادث و حقايق و امتداد تنوع خود را از دست مى دهند

آيا شقاوت و سعادت از شكم مادر وجود دارد ؟

جان آدمى در بدنش مانند كودك در شكم مادر است كه در ظاهر نمودى ندارد بلكه نمود او پس از مرگ شروع مى شود

بقيه جواب گفتن زيد رسول خدا صلى الله عليه و آله را كه احوال خلق بر من پوشيده نيست و همه را مى شناسم

مطلب اول

مطلب دوم

مطلب هفتم

اگر درون انسانى مانند آيينه صافى شود حقايق را نشان خواهد داد

يك مانع ناچيز كافى است كه انسان روشنايى جهان را نبيند

موجودات هر چه كه با عظمت نمايند باز در مقابل انسان ناچيز است

تفسير ابيات

متهم كردن غلامان تاشان لقمان را كه ميوه هاى خوب را خورده

تفسير ابيات

تفسير ابيات

حكايت ماهى گير و مرد جوان و گمان او كه ماهى گير سليمان است

توهمات در حالى براى انسان حكمفرما است كه حقايق بر او پوشيده باشد

براى نشان دادن جهان پشت پردهاى ، خدا جهان هستى را نمى شكافد

اى انسان تويى كه حلقهء اتصال طبيعت و ما وراى طبيعت هستى

تفسير ابيات

گفتن پيغمبر صلى الله عليه و آله مر زيد را كه اين سرّ را فاشتر از اين مكن

نسبيت دلايل با در نظر گرفتن اختلاف نفوس از لطف خدايى است

هستى مجدد انسانها در روز رستاخيز مشكلتر از به وجود آمدن از نيستى اولى نمى باشد

بياييد نام جان كندن را عشق نگذاريم

بكوشيم تا گمانها را تقليل داده بر يقينها بيفزاييم

تفسير ابيات

آتش افتادن در شهر در ايام عمر

عطا و بخشش بايستى خالص و براى خدا باشد

مال ضرورىترين وسيلهء زندگى انسانها است تباهش مسازيد و هدف گيرى فاسد نكنيد

تفسير ابيات

خدو انداختن خصم بر روى امير المؤمنين على عليه السلام و انداختن آن حضرت شمشير را از دست

على بن ابى طالب مورد افتخار تمام انبياء و اولياء است

شجاعت و عدالت چگونه با يكديگر هماهنگ مى شوند

قانون هماهنگى صفات متضاد

اثر وجود صفت برجسته در روشهاى زندگى

آيا مى توان اخبار را بدون تأويل پذيرفت ؟

تأويل كردن اخبار چه معنى دارد ؟

اى على ، اى مرد الهى ، مقدارى از آن چه ديدهاى به ما هم بگو

آن چه را كه روح مى تواند بچشد از نظر تنوع و شمارش با چشيدن ذائقهء طبيعى قابل مقايسه نيست

چگونه هوش انسانى داراى هزاران روح مى شود ؟

هر ديدهاى جهانهاى بىكران را نمى تواند ببيند

سؤال كردن كافر از آن حضرت كه چون بر من ظفر يافتى چرا از قتل من اعراض فرمودى و مرا نكشتى ؟

تفسير ابيات

جواب گفتن امير المؤمنين عليه السلام كه سبب افكندن شمشير چه بود در آن حالت

بايستى كردار خارجى ما حقيقى بودن گرايش بدين را نشان بدهد

تمايل خود را از ظواهر فريباى زندگانى ببريم آن گاه خواهيم ديد كه غير از حق تعالى هيچ چيز داراى موجوديت قابل تكيه نمى باشد

مردان الهى دليل راه ابديتاند ، نه حجاب ميان بندگان و خدا

با رشد شخصيت مى توانيم به تندترين پديده و فعاليت نفس پيروز شويم

آزادى بندگان معمولى به يك جملهء « أنت حر لوجه الله » بستگى دارد اما آزادى « خود انسانى » آن چنان دشوار است كه تا خود انسان اقدام نكند و نكوشد به دست نخواهد آمد

در چاه عميق و بىقعر شهوات خود را نيندازيم كه براى بيرون آوردن از آن چاه طنابى وجود ندارد

گناه با جبر سازگار نيست

آيا مى تواند معصيتى مقدمهء عالىترين اطاعت باشد

تفسير ابيات

گفتن پيغمبر به گوش ركابدار امير المؤمنين على عليه السلام

آيا انسان موجودى آلى است يا اين كه مى تواند كارى را انجام بدهد و آن كار به خود او مستند باشد ؟

قصاص پيش از جنايت جايز نيست

آيا قصاص يك راز نهانى است يا براى انتقام و امكان پذير ساختن حيات است ؟

جهاد براى دشمنى با مردم نيست بلكه به منظور ايجاد جامعهء بارور مى باشد

در طعنه زدن به گنهكاران افراط نكنيم

تفسير ابيات

تعجب كردن آدم از فعل ابليس و عذر آوردن و توبه كردن

افتخار بر دانش و بىنيازى در نزد مرد الهى پوچ است

هيچ دردى در جهان هستى تلختر از احساس جدايى از خدا نيست

اگر خود را به او وابسته نكنيم مردگان زنده نما هستيم

تفسير ابيات

اگر حقيقت زندگى را خوب درك كنيم مرگ براى ما شيرينتر از شيرينىهاى زندگانى خواهد بود

اين منم كه مخاطب به دستور « خود را به هلاكت نيندازيد » مى باشم

تفسير ابيات

كسى كه موجوديت طبيعى خود را در راه خدا به پشيزى نمى خرد آيا مى تواند ارزشى به مقام و جاه قائل شود ؟

آيا على بن ابى طالب عليه السلام مى تواند به ابن ملجم شفاعت كند ؟

تفسير ابيات

بيان آن كه فتح طلبيدن پيغمبر صلى الله عليه و آله در مكه و غيرها جهت دوستى ملك دنيا نبود چون كه فرمود الدنيا جيفة و طالبها كلاب

تفسير ابيات

گفتن امير المؤمنين عليه السلام با قرين خود كه چون خدو انداختى بر روى من ، نفس من جنبيد و اخلاص عمل نماند ، مانع كشتن تو آن شد

انگيزگى نفس حيوانى مقدمهء شرك است

تفسير ابيات

تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٥٠٠ - مسئلهء ششم - آيا جهان هستى در تكامل رو به كمال مى رود ؟

در بارهء طبايع و خواص حيوانات پرداختند مانند جاحظ و دميرى نشانه‌اى از اعتقاد به تحول و تكامل ديده نمى شود و به هر حال اين مسئله در قرنهاى اخير مخصوصاً از لامارك به اين طرف قيافهء جدى به خود گرفته و در ميان طبيعى دانان مطرح مى گردد . گروه زيادى از تحول و تكامل طرفدارى كرده و با راه هاى مختلفى در صدد اثبات بر آمده‌اند مثلًا لامارك از طريق تأثير محيط و داروين از راه انتخاب طبيعى و تنازع در بقا هدف خود را تعقيب كرده‌اند ، اين مسئله بعدها آن بداهت را كه به طرفداران تحول جلوه كرده بود از دست داد و براى تفسير بعضى از نمودها مكتب موتاسيونيسم ظهور كرد .
ما در اين مسئله به نوشتهء پىير روسو كه عمق اطلاعاتش فوق العاده است ، تكيه مى كنيم و محصول نظريات و كاوشهاى اخير را به وسيلهء عبارات او در اينجا نقل مى كنيم : پىير روسو تحت عنوان « پيدايش صنعت و پيدايش آدمى » چنين مى گويد :