تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٦٦٢ - اگر درون انسانى مانند آيينه صافى شود حقايق را نشان خواهد داد

با ثبوت عالم اعراف معلوم مى شود كه مى توان به عدد افراد انسانها كه در اين دنيا به وجود آمده‌اند جايگاه مناسب با كردارهاى دنيوى آنها فرض كرد .
بىنوايان يعنى كسانى كه خداوند آنها را مستضعفين معرفى فرموده است ، اهل اعرافاند و همچنين آنها كه گناهان و صوابهاى گوناگونى داشته‌اند كه زندگانى آنها را مخلوط كرده است هر يك جايگاه مخصوص خود را در خواهند يافت .
اثبات اين مطلب از مراتب گوناگونى كه در بارهء خود بهشت و دوزخ متذكر شديم نيز روشن مى گردد .


((٣٥٤٥)) آينهء تو جست بيرون از غلاف آينه و ميزان كجا گويد خلاف ؟

اگر درون انسانى مانند آيينه صافى شود حقايق را نشان خواهد داد خود دارى از بيان واقعيات يكى از مختصات حالت بيدارى معمولى است كه ما آن را در زندگانى طبيعى مى ناميم ، انسان در اين زندگانى و با همين شرايط طبيعى مى تواند واقعيات را در درون خود آن چنان مخفى بدارد كه هيچ كس تا آخر زندگانيش نفهمد كه او در درون خويش چه پنهان كرده است .
پديدهء دروغ يكى از ادلهء اثبات همين حالت مقاومت و خود دارى در مقابل مشاهدهء حقايق مى باشد .
بشر دروغ مى گويد ، بشر سخنان چند پهلو مى گويد ، قيافه خود را بلكه جولان چشمانش را طورى مى تواند تحت مهار در آورد كه گويى چيز ديگرى جز همانچه را كه قيافهء ظاهرى او نشان مى دهد در آن انسان وجود ندارد ، ولى با تمام تبه كارى درون او با