تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٤١ - در معناى حديث ان لربكم فى ايام دهركم نفحات ألا فتعرضوا لها

آيه
امانتى كه به زمين و آسمانها عرضه شد
آيه « إِنَّا عَرَضْنَا اَلأَمانَةَ عَلَى اَلسَّمواتِ وَاَلأَرْضِ وَاَلْجِبالِ فَأَبَيْنَ أَنْ يَحْمِلْنَها وَأَشْفَقْنَ مِنْها وَحَمَلَهَا اَلإِنْسانُ إِنَّه كانَ ظَلُوماً جَهُولًا » ٣٣ : ٧٢ [١] ( ما امانت را به آسمانها و زمين عرضه داشتيم ، آنها از حمل اين امانت امتناع ورزيده و حالت وجد آميخته با بيم پيدا كردند ، انسان اين امانت را حمل نمود ، او ستمكار و نادانست ) .
امانتى كه به زمين و آسمانها عرضه شد در تفسير اين آيه اختلاف نظر ميان دانشمندان تفسير و فلاسفه ى اسلامى وجود دارد . به نظر مى رسد كه مقصود از امانت خداوندى همان هدايت واقعى است كه براى هر موجود به حسب استعدادش عطا فرموده است ، به طورى كه اگر اين هدايت بدون انحراف در آن موجود جريان داشته باشد ، به هدف اصلى وجود خويش خواهد رسيد . همين مضمون را از آيات زيادى مى توان پيدا كرد . مثلًا در آن جا كه فرعون از موسى مى پرسد كه خداى شما ( موسى و هارون عليهما السلام ) كيست ؟ حضرت موسى عليه السلام مى فرمايد :
« رَبُّنَا اَلَّذِي أَعْطى كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَه ثُمَّ هَدى » ٢٠ : ٥٠ [٢] ( خدا ما كسى است كه به تمام موجودات خلقت بخشيده ، سپس آنها را به راه خود هدايت فرموده است ) و آيهء « ثُمَّ اِسْتَوى إِلَى اَلسَّماءِ وَهِيَ دُخانٌ فَقالَ لَها وَلِلأَرْضِ اِئْتِيا طَوْعاً أَوْ كَرْهاً قالَتا أَتَيْنا طائِعِينَ » ٤١ : ١١ [٣] ( پس از آن كه شالودهء خلقت را ريخت به آسمان كه در حال گاز بود نگريسته ، به آسمان و زمين فرمود : با اختيار يا بىاختيار و به هر حال پيش بياييد . زمين و آسمانها گفتند : ما به اختيار به خدمت تو مى شتابيم . )

[١] سوره احزاب ، آيهء ٧٢ . .
[٢] سوره طه ، آيه ٤٩ و ٥٠ . .
[٣] سوره فصلت ، آيه ١٢ . .