تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٣٨٠ - اين است خليفة الله در روى زمين

براى اين سؤال بوده باشد . ما اين پاسخ را با توضيح ذيل بيان مى كنيم :
اگر درست دقت كنيم آيه شريفه‌اى كه مى گويد :
« . . . أَنَّه مَنْ قَتَلَ نَفْساً بِغَيْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسادٍ فِي اَلأَرْضِ فَكَأَنَّما قَتَلَ اَلنَّاسَ جَمِيعاً وَمَنْ أَحْياها فَكَأَنَّما أَحْيَا اَلنَّاسَ جَمِيعاً » ٥ : ٣٢ [١] ( هر كس يك فرد را بدون عنوان قصاص . يا بدون عنوان فساد كننده در روى زمين بكشد ، گويى تمام انسانها را كشته است و اگر كسى را احيا كند گويى تمام انسانها را احياء كرده است ) .
ما مى دانيم كه خداوند در اين كتاب آسمانى نمى خواهد براى مردم شعر بگويد يا العياذ باللَّه گزافه گويى نمايد ، ما يقين داريم كه گفته هاى خدا همگى عين واقع مى باشد .
در اين آيه يك فرد را مساوى تمام انسانها مى داند كه از نخستين انسان تا آخرين فردى را كه در روى اين كرهء خاكى قدم خواهد برداشت شامل مى گردد . آ يا تساوى يك فرد و همه انسانها از نظر كمى است ؟ نه - زيرا بديهى است كه كميت موجوديت يك فرد در مقابل همهء انسانها آن چنان ناچيز است كه يك قطره آب در مقابل اقيانوس بىكران .
آيا از نظر كيفيت يك فرد مساوى تمام انسانها است ؟ اگر مقصود از كيفيت معناى معمولى آن بوده باشد . البته نه - زيرا كيفيت يك فرد مانند كميت او محدود و ناشى از عوامل محدود است ، پس اين تساوى ميان فرد و همهء انسانها ناشى از چيست ؟ اين تساوى با نظر به اين كه همهء انسانها مانند نهالهاى يك باغباناند خيلى روشن است .

[١] سوره المائدة ، آيهء ٣٦ . .