تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٦٢٥ - احاطهء دل بر موجودات مانند خدا ، هم مى تواند به اضافهء كميات بوده باشد و هم منهاى كميات

سادگى نيست كه گمان مى رود . براى دقت بيشتر ما ببيان مبحثى كه ميان گروهى از متفكرين مورد اختلاف است نيازمند مى باشيم اين مبحث عبارت است از :
آيا كلى بدون هر گونه تشخصات در ذهن ما قابل تجسيم است ؟ در فلسفه و منطق گذشتگان كلى به اين قرار تعريف شده است :
« كلى مفهومى است كه قابل انطباق به افراد كثيرى بوده باشد « سپس در توضيح اين تعريف گفته‌اند : براى اين كه يك مفهوم به عنوان كلى قابل انطباق به افراد خود بوده باشد ، بايستى از هر گونه تشخيصات و تعينات خالى بوده باشد ، زيرا - كوچكترين تشخص موجب اين مى شود كه فردى كه داراى آن تشخص نيست از آن كلى خارج شود ، يعنى كلى مفروض به آن فرد تطبيق نشود .
اين تجريد از خصوصيات و به دست آوردن مفهوم كلى بدون ترديد كار عقل است نه دل . بعضى از متفكرين اين مطلب را كاملًا انكار كرده مى گويند : تصور يك كلى بدون هيچ گونه تشخصات امكان پذير نيست ، يكى از اين متفكرين جورج بار كلى فيلسوف ايده آلى است انگليسى است ، او در اين باره چنين مى گويد :
« ١٣ - براى اين كه خوانندگان نظر روشنى نسبت به ماهيت تصورهاى انتزاعى و فوايدى كه بنا به ادعاى بعضى از آنها متصور است حاصل كنند ، قسمت ديگرى از ( رساله در بارهء فهم انسانى ) [١] را در اين باب نقل مى كنيم :
تصورات انتزاعى به اندازهء تصورات جزيى براى ذهن اطفال يا ذهن ناورزيده آسان و واضح نيست و علت اين كه بذهن اشخاص بالغ واضح جلوه مى كند ، همانا استعمال معتاد و دائمى آنها است ، زيرا - اگر به خوبى مداقه كنيم خواهيم ديد كه تصورات كلى در واقع ساخته و پرداختهء ذهن و قرين با مشكلات است و به آن آسانى كه ما مى پنداريم به دست نمى آيد .
مثلًا آيا حصول تصور كلى مثلث ( كه تصور آن چندان كلى و جامع و مشكل

[١] اين كتاب را جانلاك تأليف كرده است . .