تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٣٩٦ - تفسير ابيات

و آشفتگىها خواهند ديد . مخصوصاً آن راه را كه هرگز نرفته‌اى در آن راه گام مگذار مگر رهبرى را پيش تاز خود بدانى .
تو گمان مبر كه راه ها از مخاطرات خالى است و اگر دنبال رهبرى راه نيفتى تنها پيش آمدى كه خواهى ديد به مقصد نخواهى رسيد - نه ، بلكه راه زنانى سر راه را بر تو خواهند گرفت و به ضد غرض تو اخلالگرى خواهند كرد .
چنان كه در قرآن مجيد مى بينى كه خداوند مى فرمايد : از آن جهت كه افراد انسانى عقل و وجدان و پيامبران را تبعيت نكردند ، نه تنها به مقصد نرسيدند ، بلكه شيطان راه آنها را گرفته و گمراهشان كرد و آنها را به شقاوت ابدى دچار ساخت .
لحظاتى به عقب بر گرد و به بين كه اغواها و گمراهىهاى شيطانى انسانها را به چه روزگارى انداخته است ، خراب كارى كارهاى شيطان را در تاريخ نظاره كن و عبرت بگير . اين مركب كه تو سوار شده‌اى آن نفس حيوانى است كه اگر آن را مهار نكنى او ترا به آن جا كه دل خواه خويش است خواهد برد . پس گردن اين مركب چموش را بگير و خود را به رهبران و راه شناسان برسان .
آيا مى دانى كه اگر خر را به حال خود بگذارند به كدامين سمت حركت مى كند ؟ واضح است كه او به سوى علف زار خواهد رفت ، او كارى بتو ندارد كه مقصد تو كجا است بلكه او مقصد خود را مى خواهد .
با يك چشم به هم زدن اگر غفلت كنى خواهى ديد تو را از مقصد كنار كرده ، فرسنگها به سوى سبزه زار كه معشوق او است كج شده است . قيس عامرى ( مجنون ) مى گويد :

هوى ناقتى خلفى و قدامى الهوى و انى و اياها لمختلفان
هواى شتر من در پشت سر من است - زيرا بچه‌اى زاييده است و مى خواهد به سوى خانه بر گردد ، اما هواى من پيش روى من است كه كوى ليلى است و هدف من و شتر من در دو سمت متضاد است ) .
اگر در مواردى ترديد كردى كه اين راه را كه مى روى آيا راه درست است يا راه خطا ؟ دقت كن اگر ديدى كه نفس اماره به آن راه تمايل دارد بدون از دست دادن