تفسير ونقد وتحليل مثنوى جلال الدين محمد مولوى - علامه جعفری - الصفحة ٢٨٣ - پديدهء شك يكى از بزرگترين وسايل وصول به واقعيات است

يك وسيلهء ضرورى براى پيش برد تمدن به تمام معنا بوده است .
اگر انسانها در هر دورانى كه زندگى كرده‌اند به معلومات همان دوران قناعت مى ورزيدند توانايى رهايى از آن معلومات كه پر از مجهولات بوده است نداشتند ، در نتيجه بشر حتى يك قدم هم نمى توانست به جلو بر دارد .
تمام دانشمندان متفكر بدون استثناء همگى كاروانيان اين راهند . و همچنين فلاسفه ى زبردست تا خود را از سيستمهاى رسمى فلسفى كنار نزده‌اند نتوانسته‌اند قدمى فراتر نهاده سيستم جديدترى را كه با واقعيتها بيشتر وفق مى دهد پى ريزى كنند . و جاى ترديد نيست كه هيچ فردى مادامى كه معلومات موجودهء خود را مورد تشكيك قرار ندهد نمى تواند پا را فراتر بنهد .
ولى نبايستى فراموش كنيم كه اين ترديد كه آن را « شك دستورى » اصطلاح مى كنيم غير از آن ترديد است كه در ليست علم الامراض جاى دارد .
يعنى انسان عينكى از ترديد به ديده گان خود زده به هر چه بنگرد با ترديد و شك همراه بوده باشد .
اين يك بيمارى است كه دوران ما را در خود فرو برده حتى يك محصل معمولى هم بدون اين كه پايه‌اى از تحصيل داشته باشد با مطالعهء چند كتاب ناچيز يا چند شماره از مجلاتى كه به طور تنوع باين مسائل هم سرى مى زنند اظهار ترديد مى كنند . اين خطرى است كه فرهنگ اصيل امروزى ما را تهديد مى كند .
اين همان ترديد است كه اگر بخواهيم كمى با دقت تحليل كنيم خواهيم ديد كه براى اين اشخاص حتى وجود خودش هم مشكوك است . اين روش همان سفسطه بازىهاى قرون باستانى يونان است كه قرنها بعضى از جوامع را بروز تيره نشانيده است .
اما در شك دستورى كه بيان كرديم ، خواهيم ديد كه قضيهء مشكوك در شك دستورى از پذيرش يك عده اصول كاملًا برخوردار است ، يعنى اگر متفكرى در بارهء يك حقيقت ترديد مى كند و اصلى را قبول دارد كه مى گويد : « چون واقعيت ممكن است