دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٩٧ - ٦/ ٥ سلطه ناكثين بر بصره با حيله

و از اين رو، وى را آزاد ساختند. سپس به سوى بيت المال رفتند. نگهبانان و كليدداران كه از سبابجه (از مردمان سند) بودند، راه بر آنان بستند، بجز زخميان، هفتاد نفر از آنان (نگهبانان) كشته شدند كه پنجاه نفرشان را پس از اسارت و شكنجه، گردن زدند. اينان، نخستين كسانى‌اند كه در اسلام، مظلومانه و دست‌بسته كشته شدند.

[همچنين‌] حُكَيم بن جَبَله را به قتل رساندند كه از بزرگان طايفه عبد القيس و از زُهّاد و عُبّاد قبيله ربيعه بود.

٢١٦٩. تاريخ الطبرى به نقل از زُهْرى، در گزارش اهل جمل: آنان وارد بصره شدند، در حالى كه عثمان بن حنيف، حكمران آن بود. عثمان به آنان گفت: چه خُرده‌اى بر پيشوايتان [على ٧‌] مى‌گيريد؟

گفتند: او را در خلافت، از خود، شايسته‌تر نمى‌دانيم، در حالى‌كه او هر كارى خواسته، كرده است.

عثمان گفت: او مرا بر اين شهر گمارده است. اينك برايش نامه مى‌نويسم و او را از اهداف شما آگاه مى‌سازم، به‌شرط آن كه تا پاسخ او به دست ما برسد، نماز را من امامت كنم.

آنان بر اين امر، توافق كردند و عثمان، نامه را نوشت.

دو روز نگذشته بود كه بر او يورش بردند و در منطقه زابوقه، نزديكى [ويرانه‌هاى‌] شهر رزق، به پيكار با او برخاستند و بر عثمان بن حنيفْ پيروز شدند، او را به اسارت گرفتند و خواستند او را به قتل برسانند؛ ولى از خشم انصار [مدينه نسبت به خويشان خود]، هراسان شدند و آسيب‌هايى بر موها و بدنش وارد كردند.

٢١٧٠. أنساب الأشراف به نقل از ابو مخنف: اهل بصره دو دسته شدند. دسته‌اى با عايشه و همراهانش بودند، و دسته‌اى ديگر با عثمان بن حنيف ... [همه‌] آماده پيكار شدند و به منطقه زابوقه رسيدند. صبحگاهان، عثمان بن حنيف بر آنان، يورش بُرد و با آنان جنگ سختى كرد. كشته‌ها در ميانشان بسيار شد و زخميان، پراكنده افتادند. پس آنان خواهان صلح شدند و در ميان خود، صلح نامه‌اى تا آمدن على ٧ نگاشتند كه هيچ يك در