دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ

تتمه بخش ششم

تتمه پيكار اول

فصل چهارم آمادگى امام براى رويارويى با ناكثين

4/ 1 مشورت امام با يارانش درباره ناكثين

4/ 2 سخنرانى امام به هنگام دريافت گزارش ناكثين

4/ 3 بيرون آمدن امام على از مدينه

4/ 4 نامه امام به كوفيان به هنگام حركت از مدينه

4/ 5 سخنرانى امام على به هنگام حركت به سمت بصره

4/ 6 توقف امام در ربذه

4/ 7 نامه امام على به فرماندار بصره

4/ 8 مشتبهشدن امور بر كسانى كه چشم بصيرت نداشتند

فصل پنجم يارى خواستن امام از كوفيان

5/ 1 نامه امام به كوفيان از ربذه

5/ 2 فرستادن هاشم بن عتبه نزد ابو موسى براى بسيج مردم

5/ 3 فرستادن حسن بن على به سوى كوفه

5/ 4 موضع ابو موسى در برابر فرستادگان امام على

5/ 5 فرستادن اشتر براى رويارويى با فتنه ابو موسى

5/ 6 پيوستن نيروهاى كوفه به امام

پژوهشى درباره فرستادگان امام على به كوفه

1 هاشم بن عتبه

2 محمد بن ابى بكر

4 مالك اشتر

3 محمد بن عون و محمد بن حنفيه

فصل ششم اشغال بصره

6/ 1 گفتگوهاى نماينده حاكم بصره با ناكثين

6/ 2 مخالفت حاكم بصره با بيرون راندن ناكثين

6/ 3 محاصره دارالحكومه و جنگ در اطراف آن

6/ 4 مصالحه حاكم بصره با ناكثين

6/ 5 سلطه ناكثين بر بصره با حيله

6/ 6 فرمان عايشه بر كشتن عثمان بن حنيف

6/ 7 بيدار شدن ابو بكره، هنگام امر و نهى كردن عايشه

6/ 8 كشتن مخالفان

6/ 9 اعلام خبر اشغال بصره

6/ 10 نامه عايشه به حفصه

فصل هفتم از ذو قار تا بصره

7/ 1 بيعت گرفتن از حاضران

7/ 2 سخنرانىهاى امام در ذو قار

7/ 3 آمدن عثمان بن حنيف

7/ 4 پيروى از حق به هنگام برپا شدن آن

يادداشت

7/ 5 ورود امام به بصره

فصل هشتم تلاشهاى امام براى جلوگيرى از نبرد

8/ 1 نامههاى امام به سران فتنه

8/ 2 فرستادن ابن عباس نزد زبير

8/ 3 احتجاجهايى با عايشه

8/ 4 سخنرانى امام، هنگامى كه فرستادگانش باز آمدند

8/ 5 پرهيزاندن جوانان قريش از جنگ

8/ 6 كنارهگيرى دو جوان از جنگ با امام

8/ 7 حركت شجاعانه امام براى نجات دشمن

8/ 8 پايان كار زبير

8/ 9 گفتگوهاى امام با طلحه

8/ 10 ناكام ماندن آخرين تلاشها

فصل نهم جنگ

9/ 1 نخستين جنگ بر سر تأويل قرآن

9/ 2 دعاى امام پيش از پيكار

9/ 3 تشويق يارانش به پيكار

9/ 4 آرامش على در جنگ

9/ 5 دربركردن زره بدون پشت

9/ 6 پرچمدار جنگ

9/ 7 شدت يافتن نبرد

9/ 8 جنگيدن خود امام

9/ 9 نبرد عمار

9/ 10 پيكار مالك اشتر و ابن زبير

9/ 11 كشته شدن طلحه به دست مروان

9/ 12 تداوم نبرد به رهبرى عايشه

9/ 13 داستان مرد گوشبريده

9/ 14 پى كردن شتر و پراكنده شدن لشكر جمل

9/ 15 مدت زمان جنگ

9/ 16 سخن امام به هنگام گشتن در اطراف كشتهها

فصل دهم پس از پيروزى

10/ 1 بزرگوارى

10/ 2 صدور فرمان عفو عمومى

10/ 3 عذرخواهى از امام

10/ 4 گفتگوهايى ميان عمار و عايشه

10/ 5 گفتگوهايى ميان ابن عباس و عايشه

10/ 6 گفتگوهايى ميان امام و عايشه

10/ 7 فرستادن عايشه به سوى مدينه

10/ 8 پشيمانى عايشه

10/ 9 غنيمتهاى جنگ

10/ 10 امام، سهم خود را از غنيمتها بخشيد

10/ 11 ورود امام به بيت المال بصره

10/ 12 سخنرانى امام پس از تقسيم بيت المال

10/ 13 سرزنش اهل بصره از سوى امام

10/ 14 جانشين گذاردن ابن عباس در بصره

10/ 15 نامه امام به كوفيان

10/ 16 ورود امام به كوفه

پيكار دوم جنگ صفين(فتنه قاسطين)

فصل يكم سيماى نبرد

1/ 1 زمان نبرد

1/ 2 محل نبرد

1/ 3 تعداد شركت كنندگان در نبرد

1/ 4 فرماندهان سپاه امام على

1/ 5 فرماندهان سپاه قاسطين

1/ 6 ياران برجسته امام

1/ 7 ياران سرشناس معاويه

1/ 8 تعداد كشتهها در جنگ صفين

فصل دوم شخصيت سران قاسطين

2/ 1 معاوية بن ابى سفيان

2/ 1 1 نسب معاويه

2/ 1 2 نفرين پيامبر

2/ 1 3 فرمان پيامبر

2/ 1 4 سفارش پدر و مادر معاويه به او

2/ 1 5 عمر بن خطاب و معاويه

2/ 1 6 خصلتهاى ويرانگر معاويه

2/ 1 7 شخصيت معاويه از زبان امام على

2/ 1 8 هدفهاى معاويه

2/ 1 9 نامه امام حسين

2/ 1 10 بخشنامه عمومى معتضد عباسى

2/ 2 عمرو بن عاص

2/ 2 1 نسب عمرو بن عاص

2/ 2 2 سخن امام على

2/ 2 3 سخنان امام حسن

2/ 2 4 سخنان ابن عباس درباره ناهنجارىهاى عمرو بن عاص

2/ 2 5 حكومت عمرو در دوران عمر

2/ 2 6 اعتراف عمرو به حقانيت امام على

2/ 2 7 شرط بيعت كردن عمرو با معاويه

2/ 2 8 تأسف شديد عمرو به هنگام مرگ

2/ 3 عبيد الله بن عمر

2/ 4 عبد الله بن عمرو بن عاص

2/ 5 عبد الرحمن بن خالد بن وليد

فصل سوم سياست على

3/ 1 كنار گذاردن معاويه

دفاع از سياست كنار گذاردن معاويه

1 ابقاى معاويه به بيعتش نمىانجاميد

2 ابقاى معاويه، حكومت مركزى را متزلزل مىكرد

3 ناسازگارى ابقاى معاويه با مبانى سياسى امام على

3/ 2 كنار نهادن سياست سازشسياست على

3/ 3 امام معاويه را به بيعت فرا مىخواند

3/ 4 سياست معاويه در پاسخ به امام على

3/ 5 تعيين فرماندار براى شام و فرستادن او

3/ 6 فرستادن جرير بن عبد الله به سوى معاويه

3/ 7 وقتكشى معاويه به قصد آماده شدن براى نبرد

3/ 8 اعلام آمادگى ياران امام براى جنگ

3/ 9 آمادگى امام براى نبرد با معاويه پيش از جنگ جمل

فصل چهارم نبرد تبليغاتى

4/ 1 اندرز نامه امام به معاويه

4/ 2 پاسخ بس بىشرمانه معاويه

4/ 3 نامه امام به معاويه و پرهيز دادنش از جنگ

4/ 4 پاسخ بس بى شرمانه معاويه

4/ 5 نامه امام به وى و آگاه كردنش از پيشامدهاى جنگ

4/ 6 پاسخ بس بىشرمانه معاويه

4/ 7 نامه امام به معاويه و خبر دادن از سرنوشت او

4/ 8 پاسخ بس بىشرمانه معاويه و فراخواندن امام به جنگ

4/ 9 حيلهگرى معاويه در نبرد تبليغاتى

4/ 10 پاسخهاى هوشمندانه امام

4/ 11 نامههاى معاويه به امام در باب خون عثمان

4/ 12 پاسخهاى وافى امام به آن نامهها

4/ 13 نامه امام به معاويه و برحذر داشتنش از آنچه حق او نيست

4/ 14 پاسخ بس بىشرمانه معاويه

4/ 15 ديگر نامههاى امام به معاويه

4/ 16 ارزيابى امام از تيزبينى و هوشيارى خود در پاسخ دادن به معاويه

اهداف معاويه از نبرد تبليغاتى و حكمت پاسخهاى امام

اهداف معاويه

1 بر بستن اتهام قتل عثمان به امام

2 وا داشتن امام به بدگويى از خلفا

3 طعن زدن به فراگيرى بيعت امت با امام

4 خدشه وارد ساختن به قداست امام، نزد عواطف عمومى

حكمت پاسخهاى امام به معاويه

4/ 17 نامه محمد بن ابى بكر به معاويه

4/ 18 پاسخ معاويه به محمد بن ابى بكر

فصل پنجم آماده شدن معاويه براى جنگ

5/ 1 رهنمود عمرو بن عاص

5/ 2 يارى جستن از عمرو بن عاص

5/ 3 وعده يارى مشروط

5/ 4 سوء استفاده از پيراهن عثمان

5/ 5 سازش با روم

5/ 6 يارى جستن از مكه و مدينه

5/ 7 اعلان جنگ

فصل ششم حركت امام به سوى صفين

6/ 1 رايزنى امام براى حركت به سوى صفين

6/ 2 خطبه امام پيش از راهى شدن

6/ 3 بازگشت خورشيد با دعاى امام

6/ 4 گريستن امام، هنگام رسيدن به كربلا

6/ 5 گذشتن سپاه از مدائن

6/ 6 گذشتن سپاه از شهر انبار

6/ 7 ماجراى آب صومعه

6/ 8 فرود آمدن در بليخ

6/ 9 رسيدن به رقه

6/ 10 نامه امام به معاويه و پاسخ وى

6/ 11 اشتر، فرمانده پيشقراولان سپاه امام

6/ 12 رويارويى پيشقراولان هر دو سپاه

فصل هفتم رويارويى دو سپاه

پيشگفتار

7/ 1 صفآرايى براى نبرد

7/ 2 بسته شدن آب بر روى سپاه على

7/ 3 برانگيختن ياران براى تسلط بر آب

7/ 4 تسلط ياران امام بر آب

7/ 5 بدى را با خوبى پاداش دادن

7/ 6 حجت آوردن در ميدان نبرد

7/ 7 آغاز نبرد

7/ 8 آتشبس، به اميد صلح

7/ 9 گفتگوهاى فرستادگان معاويه

7/ 10 درنگ و مدارا، به اميد هدايت پذيرى

فهرست تفصيلى

دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٤١١ - ٣/ ٨ اعلام آمادگى ياران امام براى جنگ

خداوند ببيند كه من گم‌راهان را كمك‌كار خود گرفته‌ام. اگر آن مردْ بيعت كرد، [چه نيكو!] وگرنه باز گرد».

٣/ ٨

اعلام آمادگى ياران امام براى جنگ‌

٢٣٧٥. امام على ٧ هنگامى كه يارانش به وى براى جنگْ اعلام آمادگى كردند، پس از فرستادن جرير بن عبد اللّه بجلى به سوى معاويه: آماده شدن من براى جنگ با شاميان، به هنگامى كه [هنوز] جرير نزد آنان است، در بستن بر روى شام و بازداشتن شاميان از كار خير است، اگر آن را بخواهند؛ ليكن براى جرير، مدّتى را تعيين كرده‌ام كه پس از آن در آن‌جا نمانَد، مگر آن كه فريب بخورد يا نافرمانى كند. رأى من با درنگ خواهد بود. پس مهلت دهيد. البته از آمادگى شما ناخشنود نيستم.

من‌اين‌كار را نيك‌سنجيدم و درون و برون آن را ژرف نگريستم‌و جز جنگيدن يا كفر ورزيدن به آنچه محمّد ٦ آورده، چاره‌اى نديدم. او (عثمان) بر مردمْ حاكم بود و بدعت‌ها پديد آورد و زبان‌طعن مردم را دراز كرد. پس بر او خُرده گرفتند، سپس به‌خشم آمدند و واژگونش ساختند.

٢٣٧٦. تاريخ دمشق به نقل از كلبى: على ٧ با مردم، مشورت كرد. آنان جز [مالك‌] اشتر، عَدى بن حاتم، شُرَيح بن هانى حارثى و هانى بن عُروه مرادى، رأى دادند كه وى در كوفه بماند؛ ولى اين چند نفر به على ٧ گفتند: آنها كه پيشنهاد ماندن در كوفه را دادند، تو را از جنگ با شاميان ترسانده‌اند و در جنگيدن با آنان، چيزى ترسناك‌تر از مرگ نيست و ما طالب مرگيم.

پس على ٧ اشتر، عدى، شريح و هانى را فرا خواند و فرمود: «آماده شدن من براى نبرد با شام، در حالى كه جرير بن عبد اللّه نزدشان است، بازداشتن آنان از