دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٣٦٧ - ٢/ ٢ ٨ تأسف شديد عمرو به هنگام مرگ

عمرو بن عاص، ده سال بر مصر حكومت كرد: چهارسال در دوران عمر بن خطّاب و سه سال و ده ماه در زمان عثمان و دو سال و سه ماه در زمان معاويه. وى در ٩٨ سالگى مُرد. او در نظردادن، دورانديشى، خردمندى و زبان‌بازى، از زيركان عرب بود.

٢٣٥٦. سير أعلام النبلاء: عمرو بن عاص، نزد معاويه آمد. ديد كه او درباره خون عثمان براى شاميان، سخن مى‌گويد. گفت: اى معاويه! با داستان‌هايت جگرم را آتش زدى. آيا مى‌پندارى اگر ما با على مخالفت كرديم، براى فضيلت ما بر او بود؟ نه به خدا! آنچه بر سرِ آن، ستيز مى‌كنيم، چيزى جز دنيا نيست. به خدا سوگند، يا از دنيايت براى من سهمى مى‌گذارى و يا از تو جدا مى‌شوم.

چنين بود كه معاويه، مصر را به عمرو بخشيد، با آن كه مردمان مصر، پيروى خود را از على ٧ اعلان كرده بودند.

ر. ك: ص ٤٩٧ (يارى جُستن از عمرو بن عاص).

٢/ ٢ ـ ٨

تأسّف شديد عمرو به هنگام مرگ‌

٢٣٥٧. الاستيعاب به نقل از شافعى: ابن عبّاس به هنگام بيمارى عمرو بن عاص، بر او وارد شد و سلام كرد و گفت: اى ابو عبد اللّه! چگونه‌اى؟

گفت: كمى از دنيايم را سامان بخشيدم و بسيارى از دينم را تباه ساختم. اگر آنچه را سامان دادم، همانى بود كه تباه ساختم و آنچه را تباه ساختم، همانى بود كه سامان دادم، بى‌گمانْ رستگار بودم.

اگر درخواست [اين جا به جايى‌] برايم سودمند بود، آن را درخواست مى‌كردم و اگر گريختنْ نجاتم مى‌داد، مى‌گريختم. همچون منجنيق، بين آسمان و زمينْ قرار گرفته‌ام. نه دستانى دارم كه بالا روم و نه پاهايى كه فرود آيم. اى پسر برادر! مرا پندى ده كه از آن، سود بَرَم.