دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٧٤ - ٤ مالك اشتر

نكته قابل توجّه‌

برخى منابع تاريخى از اعزام فرستادگان ديگرى از سوى امام على ٧ به كوفه نيز ياد كرده‌اند كه ما در درستى اين گزارش‌ها ترديد داريم. آنان عبارت‌اند از:

١. عبد اللّه بن عبّاس‌

عبد اللّه بن عبّاس نيز به عنوان نماينده ديگر امام على ٧ نام برده شده است؛ اگرچه تفصيل چندانى از نقش او در آن‌جا مطرح نشده است؛ ولى اين بعيد است كه عبد اللّه بن عبّاس، به عنوان نماينده امام على ٧ به كوفه رفته باشد و منابع تاريخى، سخنى از او نقل نكرده باشند، در حالى كه مى‌دانيم او از قدرت استدلال و گفتارى قوى برخوردار بوده است.

بعضى متون به همراهى ابن عبّاس با محمّد بن ابى بكر اشاره كرده‌اند، در جايى كه مصادر ديگر، او را همراه مالك اشتر دانسته‌اند[١] و بعضى ديگر از منابع، تصريح دارند كه او همراه امام حسن ٧ و عمّار ياسر بوده است.[٢]

جز كتاب الجمل، ديگر متون تاريخى، عبد اللّه بن عبّاس را جزو فرستادگان اوّليه دانسته‌اند.

٢. قيس بن سعد و زيد بن صوحان‌

ابن ابى الحديد، نام قيس بن سعد و زيد بن صوحان را هم به عنوان فرستادگان على ٧ ياد كرده است؛[٣] ولى اين گزارش نمى‌تواند صحيح باشد؛ چون قيس بن‌

[١]. تاريخ الطبرى: ج ٤ ص ٤٨٢، الكامل فى التاريخ: ج ٢ ص ٣٢٧.

[٢]. الجمل: ص ٢٦١.

[٣]. شرح نهج البلاغة: ج ١٤ ص ١٠.