دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٥٥٣ - پيشگفتار

پس از صدور نظر موافق امام ٧، اشتر و اشعث به سپاه معاويه حمله كردند و بر آب چيره شدند. امام ٧ دستور داد لشكر به گونه‌اى آراسته شود كه هر دو سپاه بتوانند آب برگيرند. بدين‌سان، امام ٧ به پيروزى معنوى دست يافت، چنان كه تاريخ، آن را با آبِ زر در صفحات خويش ثبت كرد. امام ٧، در رويارويى با دشمن، براى دستيابى به پيروزى، استفاده از شيوه‌هاى غير انسانى را ممنوع مى‌شمارَد.

سپس امام ٧ نمايندگانش را به سوى معاويه گسيل داشت تا او را به فرمانبردارى فرا خوانند و از جنگ و خونريزى پيشگيرى كنند؛ امّا چون نزد معاويه آمدند، وى ايشان را خشمگينانه راند.

در ذى‌حجّه، برخوردها و درگيرى‌هايى پراكنده ميان دو سپاه رخ داد. از آن‌جا كه امام ٧ قصد داشت اين ماجرا به صلح، و نه جنگ، بينجامد، رويارويى ميان تمامِ دو سپاه صورت نمى‌پذيرفت.

در محرّم سال ٣٧ هجرى، اين برخوردهاى پراكنده پايان پذيرفت و گفتگوهاى صلح، جدّى‌تر شد، امّا همچون گذشته، بى‌نتيجه ماند.

آن‌گاه كه همه راه‌ها طى شد، امام ٧ براى جنگ مهيّا گشت. جنگ در روز چهارشنبه، يكم صفر سال ٣٧ هجرى آغاز شد. در هفته نخست، جنگ بدين منوال گذشت:

هر صبحگاه، يكى از فرماندهان دلاور سپاه امام ٧ به ميدان مى‌آمد و تا عصرگاهان با دشمن مى‌جنگيد. سپس جنگ تا روزِ پسين متوقّف مى‌شد، بى آن كه در اين مدّت، هيچ يك از دو طرف بر ديگرى پيروزى يابد.

فرماندهان سپاه در اين روزها، از اين قرار بودند: مالك اشتر، عمّار بن ياسر، محمّد ابن حنفيّه، عبد اللّه بن عبّاس، هاشم بن عُتبه و قيس بن سعد.

در روز چهارشنبه هشتم صفر، جنگ شدّت گرفت و شكلى ديگر يافت، بدان‌سان كه همه دو سپاه در آن درگير شدند. امام ٧ در قلب سپاه استقرار يافت و فرماندهى سپاه را خود عهده‌دار شد. بسيارى از بزرگان لشكر در اين روز و روز پنج‌شنبه به شهادت رسيدند.