دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ

تتمه بخش ششم

تتمه پيكار اول

فصل چهارم آمادگى امام براى رويارويى با ناكثين

4/ 1 مشورت امام با يارانش درباره ناكثين

4/ 2 سخنرانى امام به هنگام دريافت گزارش ناكثين

4/ 3 بيرون آمدن امام على از مدينه

4/ 4 نامه امام به كوفيان به هنگام حركت از مدينه

4/ 5 سخنرانى امام على به هنگام حركت به سمت بصره

4/ 6 توقف امام در ربذه

4/ 7 نامه امام على به فرماندار بصره

4/ 8 مشتبهشدن امور بر كسانى كه چشم بصيرت نداشتند

فصل پنجم يارى خواستن امام از كوفيان

5/ 1 نامه امام به كوفيان از ربذه

5/ 2 فرستادن هاشم بن عتبه نزد ابو موسى براى بسيج مردم

5/ 3 فرستادن حسن بن على به سوى كوفه

5/ 4 موضع ابو موسى در برابر فرستادگان امام على

5/ 5 فرستادن اشتر براى رويارويى با فتنه ابو موسى

5/ 6 پيوستن نيروهاى كوفه به امام

پژوهشى درباره فرستادگان امام على به كوفه

1 هاشم بن عتبه

2 محمد بن ابى بكر

4 مالك اشتر

3 محمد بن عون و محمد بن حنفيه

فصل ششم اشغال بصره

6/ 1 گفتگوهاى نماينده حاكم بصره با ناكثين

6/ 2 مخالفت حاكم بصره با بيرون راندن ناكثين

6/ 3 محاصره دارالحكومه و جنگ در اطراف آن

6/ 4 مصالحه حاكم بصره با ناكثين

6/ 5 سلطه ناكثين بر بصره با حيله

6/ 6 فرمان عايشه بر كشتن عثمان بن حنيف

6/ 7 بيدار شدن ابو بكره، هنگام امر و نهى كردن عايشه

6/ 8 كشتن مخالفان

6/ 9 اعلام خبر اشغال بصره

6/ 10 نامه عايشه به حفصه

فصل هفتم از ذو قار تا بصره

7/ 1 بيعت گرفتن از حاضران

7/ 2 سخنرانىهاى امام در ذو قار

7/ 3 آمدن عثمان بن حنيف

7/ 4 پيروى از حق به هنگام برپا شدن آن

يادداشت

7/ 5 ورود امام به بصره

فصل هشتم تلاشهاى امام براى جلوگيرى از نبرد

8/ 1 نامههاى امام به سران فتنه

8/ 2 فرستادن ابن عباس نزد زبير

8/ 3 احتجاجهايى با عايشه

8/ 4 سخنرانى امام، هنگامى كه فرستادگانش باز آمدند

8/ 5 پرهيزاندن جوانان قريش از جنگ

8/ 6 كنارهگيرى دو جوان از جنگ با امام

8/ 7 حركت شجاعانه امام براى نجات دشمن

8/ 8 پايان كار زبير

8/ 9 گفتگوهاى امام با طلحه

8/ 10 ناكام ماندن آخرين تلاشها

فصل نهم جنگ

9/ 1 نخستين جنگ بر سر تأويل قرآن

9/ 2 دعاى امام پيش از پيكار

9/ 3 تشويق يارانش به پيكار

9/ 4 آرامش على در جنگ

9/ 5 دربركردن زره بدون پشت

9/ 6 پرچمدار جنگ

9/ 7 شدت يافتن نبرد

9/ 8 جنگيدن خود امام

9/ 9 نبرد عمار

9/ 10 پيكار مالك اشتر و ابن زبير

9/ 11 كشته شدن طلحه به دست مروان

9/ 12 تداوم نبرد به رهبرى عايشه

9/ 13 داستان مرد گوشبريده

9/ 14 پى كردن شتر و پراكنده شدن لشكر جمل

9/ 15 مدت زمان جنگ

9/ 16 سخن امام به هنگام گشتن در اطراف كشتهها

فصل دهم پس از پيروزى

10/ 1 بزرگوارى

10/ 2 صدور فرمان عفو عمومى

10/ 3 عذرخواهى از امام

10/ 4 گفتگوهايى ميان عمار و عايشه

10/ 5 گفتگوهايى ميان ابن عباس و عايشه

10/ 6 گفتگوهايى ميان امام و عايشه

10/ 7 فرستادن عايشه به سوى مدينه

10/ 8 پشيمانى عايشه

10/ 9 غنيمتهاى جنگ

10/ 10 امام، سهم خود را از غنيمتها بخشيد

10/ 11 ورود امام به بيت المال بصره

10/ 12 سخنرانى امام پس از تقسيم بيت المال

10/ 13 سرزنش اهل بصره از سوى امام

10/ 14 جانشين گذاردن ابن عباس در بصره

10/ 15 نامه امام به كوفيان

10/ 16 ورود امام به كوفه

پيكار دوم جنگ صفين(فتنه قاسطين)

فصل يكم سيماى نبرد

1/ 1 زمان نبرد

1/ 2 محل نبرد

1/ 3 تعداد شركت كنندگان در نبرد

1/ 4 فرماندهان سپاه امام على

1/ 5 فرماندهان سپاه قاسطين

1/ 6 ياران برجسته امام

1/ 7 ياران سرشناس معاويه

1/ 8 تعداد كشتهها در جنگ صفين

فصل دوم شخصيت سران قاسطين

2/ 1 معاوية بن ابى سفيان

2/ 1 1 نسب معاويه

2/ 1 2 نفرين پيامبر

2/ 1 3 فرمان پيامبر

2/ 1 4 سفارش پدر و مادر معاويه به او

2/ 1 5 عمر بن خطاب و معاويه

2/ 1 6 خصلتهاى ويرانگر معاويه

2/ 1 7 شخصيت معاويه از زبان امام على

2/ 1 8 هدفهاى معاويه

2/ 1 9 نامه امام حسين

2/ 1 10 بخشنامه عمومى معتضد عباسى

2/ 2 عمرو بن عاص

2/ 2 1 نسب عمرو بن عاص

2/ 2 2 سخن امام على

2/ 2 3 سخنان امام حسن

2/ 2 4 سخنان ابن عباس درباره ناهنجارىهاى عمرو بن عاص

2/ 2 5 حكومت عمرو در دوران عمر

2/ 2 6 اعتراف عمرو به حقانيت امام على

2/ 2 7 شرط بيعت كردن عمرو با معاويه

2/ 2 8 تأسف شديد عمرو به هنگام مرگ

2/ 3 عبيد الله بن عمر

2/ 4 عبد الله بن عمرو بن عاص

2/ 5 عبد الرحمن بن خالد بن وليد

فصل سوم سياست على

3/ 1 كنار گذاردن معاويه

دفاع از سياست كنار گذاردن معاويه

1 ابقاى معاويه به بيعتش نمىانجاميد

2 ابقاى معاويه، حكومت مركزى را متزلزل مىكرد

3 ناسازگارى ابقاى معاويه با مبانى سياسى امام على

3/ 2 كنار نهادن سياست سازشسياست على

3/ 3 امام معاويه را به بيعت فرا مىخواند

3/ 4 سياست معاويه در پاسخ به امام على

3/ 5 تعيين فرماندار براى شام و فرستادن او

3/ 6 فرستادن جرير بن عبد الله به سوى معاويه

3/ 7 وقتكشى معاويه به قصد آماده شدن براى نبرد

3/ 8 اعلام آمادگى ياران امام براى جنگ

3/ 9 آمادگى امام براى نبرد با معاويه پيش از جنگ جمل

فصل چهارم نبرد تبليغاتى

4/ 1 اندرز نامه امام به معاويه

4/ 2 پاسخ بس بىشرمانه معاويه

4/ 3 نامه امام به معاويه و پرهيز دادنش از جنگ

4/ 4 پاسخ بس بى شرمانه معاويه

4/ 5 نامه امام به وى و آگاه كردنش از پيشامدهاى جنگ

4/ 6 پاسخ بس بىشرمانه معاويه

4/ 7 نامه امام به معاويه و خبر دادن از سرنوشت او

4/ 8 پاسخ بس بىشرمانه معاويه و فراخواندن امام به جنگ

4/ 9 حيلهگرى معاويه در نبرد تبليغاتى

4/ 10 پاسخهاى هوشمندانه امام

4/ 11 نامههاى معاويه به امام در باب خون عثمان

4/ 12 پاسخهاى وافى امام به آن نامهها

4/ 13 نامه امام به معاويه و برحذر داشتنش از آنچه حق او نيست

4/ 14 پاسخ بس بىشرمانه معاويه

4/ 15 ديگر نامههاى امام به معاويه

4/ 16 ارزيابى امام از تيزبينى و هوشيارى خود در پاسخ دادن به معاويه

اهداف معاويه از نبرد تبليغاتى و حكمت پاسخهاى امام

اهداف معاويه

1 بر بستن اتهام قتل عثمان به امام

2 وا داشتن امام به بدگويى از خلفا

3 طعن زدن به فراگيرى بيعت امت با امام

4 خدشه وارد ساختن به قداست امام، نزد عواطف عمومى

حكمت پاسخهاى امام به معاويه

4/ 17 نامه محمد بن ابى بكر به معاويه

4/ 18 پاسخ معاويه به محمد بن ابى بكر

فصل پنجم آماده شدن معاويه براى جنگ

5/ 1 رهنمود عمرو بن عاص

5/ 2 يارى جستن از عمرو بن عاص

5/ 3 وعده يارى مشروط

5/ 4 سوء استفاده از پيراهن عثمان

5/ 5 سازش با روم

5/ 6 يارى جستن از مكه و مدينه

5/ 7 اعلان جنگ

فصل ششم حركت امام به سوى صفين

6/ 1 رايزنى امام براى حركت به سوى صفين

6/ 2 خطبه امام پيش از راهى شدن

6/ 3 بازگشت خورشيد با دعاى امام

6/ 4 گريستن امام، هنگام رسيدن به كربلا

6/ 5 گذشتن سپاه از مدائن

6/ 6 گذشتن سپاه از شهر انبار

6/ 7 ماجراى آب صومعه

6/ 8 فرود آمدن در بليخ

6/ 9 رسيدن به رقه

6/ 10 نامه امام به معاويه و پاسخ وى

6/ 11 اشتر، فرمانده پيشقراولان سپاه امام

6/ 12 رويارويى پيشقراولان هر دو سپاه

فصل هفتم رويارويى دو سپاه

پيشگفتار

7/ 1 صفآرايى براى نبرد

7/ 2 بسته شدن آب بر روى سپاه على

7/ 3 برانگيختن ياران براى تسلط بر آب

7/ 4 تسلط ياران امام بر آب

7/ 5 بدى را با خوبى پاداش دادن

7/ 6 حجت آوردن در ميدان نبرد

7/ 7 آغاز نبرد

7/ 8 آتشبس، به اميد صلح

7/ 9 گفتگوهاى فرستادگان معاويه

7/ 10 درنگ و مدارا، به اميد هدايت پذيرى

فهرست تفصيلى

دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ری‌شهری، محمد - الصفحة ٣٨٧ - ٣/ ١ كنار گذاردن معاويه

فصل سوم

سياست على‌

٣/ ١

كنار گذاردن معاويه‌

پيش از اين گفتيم كه يكى از نخستين اقدامات امام على ٧ پس از بيعت مردم براى آغاز اصلاحات، بركنار كردن كارگزاران عثمان بود.[١] سياستمداران علاقه‌مند به امام ٧، بر كنارى دو نفر را مصلحت نمى‌دانستند: معاويه و ابو موسى اشعرى.

سرانجام با توضيحات بسيار و وساطت‌هاى مالك اشتر، امام ٧ با ابقاى ابو موسى موافقت كرد؛ امّا در مورد معاويه، هر چه براى قانع كردن على ٧ تلاش كردند، نتيجه‌اى نداشت و ايشان، ابقاى او بر حكومت شام را حتى براى يك لحظه روا ندانست.

معاويه نيز نه خود با امام ٧ بيعت كرد و نه گذاشت مردم شام با ايشان بيعت كنند و از همان روز اوّل حكومت امام ٧، توطئه عليه او را شروع كرد و زمينه را براى برخورد نظامى فراهم ساخت.

نخستين سؤال در اين زمينه اين است كه: چگونه مى‌توان اين اقدام امام ٧ را

[١]. ر. ك: ج ٣ ص ٥٦٣( كنار نهادن كارگزاران عثمان).