موسوعة الإمام الخميني 46 (شرح چهل حديث( اربعين حديث)) - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٦٩١ - فصل در بيان مراد از «اعْرِفُوا اللَّه باللَّه»

شود دايره وجود و رجوع شود به عالم غيبْ جميعِ ما فى سلسلة الشهود. و اين در قوس صعودى و حركت انعطافى صورت گيرد. و اين حركت رجوعى قهقرايى خلاف سنّةاللَّه جاريه است در موجودات، و بالخصوص در انبيا و خاصه در خاتم آنها، صلوات اللَّه عليه و آله و عليهم اجمعين. و اين‌طور از سلوك شبيه مجذوبيت يك صنف از ملائكه مُهَيَّمه متحيره در ذات ذوالجلال است كه غفلت از كثرات به كلّى دارند و ندانند كه آدمى و عالمى خلق شده.

و شيخ عارف كامل شاه آبادى- روحى فداه- مى‌فرمود: حالت روحى حضرت آدم- عليه السلام- اين بود كه توجه به مُلك خود نكند و مجذوب عالم غيب و مقام قدسى باشد؛ و اين حركتْ آدم- عليه السلام- را از آدميت سلب مى‌كرد؛ پس حق تعالى شيطان را بر او مسلط فرمود تا او را متوجه به شجره طبيعت كند و از آن جاذبه ملكوتى او را به مُلك منصرف كند.

قوله عليه السلام:-

والعدل و الإحسان‌

- ظاهر آن است كه اين دو عطف باشند بقوله: «

الأمر بالمعروف»

. يعنى، إعْرِفوهُمْ بِالأمْرِ بِالْمَعْرُوفِ وَبِالْعَدْلِ وَالإِحْسانِ. و محتمل است عطف باشند بقوله: «

المعروف»

. يعنى، إعْرِفوهُمْ بِالأمْرِ بِالْمَعْروفِ وَبِالأمْرِ بِالْعَدْلِ وَالإحْسانِ.

فصل در بيان مراد از «اعْرِفُوا اللَّه باللَّه»

بدان‌كه در شرح اين حديث شريف و معنى «

اعرفوا الله بالله‌

» علماى اعلام- رضوان اللَّه عليهم- هر يك به مناسبت مسلك علمى‌خود يا مشرب حِكمى‌خويش بياناتى نمودند؛ و ما به طريق تلخيص بعضى از آنها را براى تبرك به كلام بزرگان ذكر مى‌كنيم:

اول، آن است كه جناب ثقةالاسلام، كلينى- رضوان اللَّه عليه- فرمودند. و ملخّص آن اين است كه خداى تعالى ابدان و ارواح و انوار را خلق فرموده: و خود متفرد در خلق آنهاست، كسى را شركت در آن نيست؛ و شبيه به هيچ‌يك از آنها نيست. پس، هر كس حق را تشبيه كند به يكى از اينها، خدا را به خدا نشناخته؛ و اگر تنزيه كند حق را از