مَثل مراتب ايمان و تهيه اسباب توفيق، مثل انسانى است كه با چراغى در راه تاريك حركت كند: هر قدمى كه بردارد، جلو او روشن گردد و راهنمايى براى قدم ديگر نمايد.

هر قدمى كه انسان به سوى آخرت بردارد، راه روشن‌تر شود و عنايات حق به او بيشتر گردد و اسباب توجه به عالم قرب و تنفر از عالَم بُعد را فراهم فرمايد. و عنايات ازليه حق تعالى به انبيا و اوليا به واسطه علم ازلى اوست به اطاعت آنها در زمان تكليف. چنانچه شما اگر دو بچه داشته باشيد كه در حال طفوليتِ آنها علم پيدا كنيد كه يكى موجبات رضايت شما را فراهم مى‌كند و يكى موجبات سخط و غضب شما را، البته عنايت شما از اوّل به آن مطيع بيشتر از ديگرى است.

و ديگر از نكات شدت ابتلاى بندگان خاص اين است كه آنها در اين ابتلا و گرفتارى‌ها به ياد حق افتند و مناجات و تضرّع در درگاه قدس ذات مقدس نمايند و مأنوس با ذكر و فكر او گردند. و طبيعى اين نوع بنى‌الانسان است كه در وقت بليّات تشبث به هر ركنى كه احتمال نجات در او دهند پيدا مى‌كنند، و در وقت سلامت و راحتْ غفلت از آن پيدا مى‌كنند؛ و چون خواصْ ركنى جز حق سراغ ندارند، بدان متوجه شوند و انقطاع به مقام مقدس او پيدا كنند. و حق تعالى از عنايتى كه به آنها دارد، خود سبب انقطاع را فراهم فرمايد. گرچه اين نكته، بلكه نكته سابقه، نسبت به انبيا و اولياء كمل درست نيايد؛ چه كه آنها مقامشان مقدس‌تر از آن است و قلبشان محكم‌تر از آن است كه به اين امور علاقه به دنيا پيدا كنند، يا در توجه و انقطاعشان به حق فرقى حاصل شود.

و تواند بود كه انبيا و اولياء كمل چون به نور باطنى و مكاشفات روحانى يافته‌اند كه حق تعالى به اين عالم و زخارف آن نظر لطف ندارد و دنيا و هر چه در اوست خوار و پست است در پيشگاه مقدس او، از اين جهت اختيار كردند فقر را بر غنا و ابتلا را بر راحتى و بليّات را بر غير آنها. چنانچه در احاديث شريفه شاهد بر اين معنا است:

در حديث است كه جبرئيل كليد خزاين ارض را در حضور خاتم‌النبيين- صلّى اللَّه عليه و آله- آورد و عرض كرد در صورت اختيارِ آن از مقامات اخروى شما نيز چيزى‌