موسوعة الإمام الخميني 46 (شرح چهل حديث( اربعين حديث)) - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٥٨٧ - در بيان معنى «الشقيّ شقيّ في بطن امّه »

[

در بيان معنى «الشقيّ شقيّ في بطن امّه ...»

] و ما پيش از اين ذكر كرديم‌ [١] كه انسان تا در دار دنيا، كه مبدأ شجره هيولى و تغيرات و تبدلات جوهريه و صوريه و عرضيه است، واقع است، مى‌تواند خود را از هر مرتبه نقص و شقاوت و شرك و نفاقى نجات دهد، و به مراتب كماليه و سعادات روحيه و ريحانيه رساند.

و اين معنا منافات ندارد با حديث معروف: «

الشقي شقي في بطن امه‌ [٢]

» زيرا كه معنى حديث اين نيست كه سعادت و شقاوتْ ذاتى و قابل جعل نيست، بلكه اين حديث موافق با برهان است، كه به وضوح رسيده در محل خود كه شقاوت راجع به نقص و عدم است، و سعادت راجع به وجود و كمال آن است؛ و آنچه از شجره طيبه وجود است ذات مقدس حق است به ترتيب اسباب و مسببات- كه طريقه افضل المتأخرين و اكمل المتقدمين، نصير الملّة و الدّين‌ [٣]- قدّس اللَّه نفسه- مى‌باشد. يا به طريق ظاهريت و مظهريت و وحدت و كثرت- كه طريقه اعظم الفلاسفة على الاطلاق، حضرت صدر المتألهين‌ [٤]، است- و آنچه راجع به نقص و عدم است از شجره خبيثه ماهيت است، و مورد جعل نيست از جهت آن‌كه دون جعل است.

و توان گفت كه حديث شريف، كه سعادت و شقاوت را در بطن مى‌داند، مقصود از «بطنِ امّ» مطلق عالم طبيعت است كه امِّ مطلق و مشيمه تربيت اطفال طبيعت است.

ونتوان «بطن امّ» را عبارت از آن معناى عرفى خود دانست، زيرا كه سعادت چون از كمالات و فعليات است، از براى نفوس هيولويه حاصل نيست، مگر بالقوّه. و ظاهر آن است سعيد در بطن امّ بالفعل سعيد است، پس بايد ارتكابِ خلافِ ظاهرى نمود. و چون آنچه ذكر شد مطابق با براهين است، متعين است حمل اين حديث شريف بر آن‌

[١] ر. ك: صفحه ٥٧٧- ٥٧٨

[٢] التوحيد، صدوق، ص ٣٥٦ (با كمى اختلاف)؛ مصنّفات ميرداماد، الإيقاظات، ص ٢٥٣.

[٣] ر. ك: الإشارات و التنبيهات، شرح محقق الطوسى، ج ٣، ص ٣٢٠- ٣٥٩.

[٤] ر. ك: الحكمة المتعالية، ج ١، ص ٣٤٠، و ج ٧، ص ٥٨، وج ٩، ص ١٢١ و ١٣١.