موسوعة الإمام الخميني 46 (شرح چهل حديث( اربعين حديث)) - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٤٢٧ - فصل نشآت وجودى انسان و علوم مناسب با اين نشآت

فصل نشآت وجودى انسان و علوم مناسب با اين نشآت‌

] بدان‌كه پيش از اين ذكر شد [١] كه انسان به‌طور اجمال و كلى داراى سه نشئه و صاحب سه مقام و عالم است: اوّل، نشئه آخرت و عالم غيب و مقام روحانيت و عقل.

دوم، نشئه برزخ و عالم متوسط بين العالمين و مقام خيال. سوم، نشئه دنيا و مقام مُلك و عالم شهادت. و از براى هر يك از اين [ها] كمال خاصى و تربيت مخصوصى است و عملى است مناسب با نشئه و مقام خود؛ و انبياء- عليهم السلام- متكفل دستور آن اعمال هستند. پس كليه علوم نافعه منقسم شود به اين سه علم؛ يعنى، علمى كه راجع است به كمالات عقليه و وظايف روحيه؛ و علمى كه راجع به اعمال قلبيه و وظايف آن است؛ و عملى كه راجع به اعمال قالبيه و وظايف نشئه ظاهره نفس است.

اما علومى كه تقويت و تربيت عالم روحانيت و عقل مجرد را كند، علم به ذات مقدس حق و معرفت اوصاف جمال و جلال؛ و علم به عوالم غيبيه تجرديه، از قبيل ملائكه و اصناف آن، از اعلى مراتب جبروت اعلى و ملكوت اعلى تا اخيره ملكوت اسفل و ملائكه ارضيه و جنود حق جَلَّ وَعَلا؛ و علم به انبيا و اوليا و مقامات و مدارج آنها؛ و علم به كتب منزله و كيفيت نزول وحى و تنزل ملائكه و روح؛ و علم به نشئه آخرت و كيفيت رجوع موجودات به عالم غيب و حقيقت عالم برزخ و قيامت و تفاصيل آنها؛ و بالجمله، علم به مبدأ وجود و حقيقت و مراتب آن و بسط و قبض و ظهور و رجوع آن. و متكفل اين علم پس از انبيا و اوليا- عليهم السلام- فلاسفه و اعاظم از حكما و اصحاب معرفت و عرفان هستند.

و علومى كه راجع به تربيت قلب و ارتياض آن و اعمال قلبيه است، علم به منجيات و مهلكات خُلقيه است؛ يعنى، علم به محاسن اخلاق، مثل صبر و شكر و حيا و تواضع و رضا و شجاعت و سخاوت و زهد و ورع و تقوا، و ديگر از محاسن اخلاق، و علم به‌

[١] ر. ك: صفحه ١٢ و ٢٠.