اگر فروتن شدى، قهراً مردم تو را احترام كنند و بزرگ شمارند؛ و اگر تكبر كنى پيشرفت ندارد. اگر توانستند تو را خوار و ذليل مى‌كنند و به تو اعتنا نمى‌كنند؛ و اگر نتوانستند در دل آنها خوارى و در چشم آنها ذليلى و مكانت ندارى. تو با تواضع دل مردم را فتح كن؛ دل كه پيش تو آمد، آثار خود را ظاهر مى‌كند. و اگر قلوب از تو برگشت، آثار آن بر خلاف مطلوب تو است. پس، تو اگر فرضاً احترام‌طلب و بزرگى‌خواه هم هستى، بايد از راه آن وارد شوى؛ و آن مماشات با مردم و تواضع با آنهاست؛ نتيجه تكبر خلاف مطلوب و مقصود تو است؛ پس، نتيجه دنيايى كه نمى‌گيرى سهل است، نتيجه به عكس مى‌گيرى. [به‌] علاوه، اين خُلقْ موجب ذلت در آخرت و خوار شدن در آن عالم مى‌شود: همان‌طور كه در اين عالم مردم را حقير شمردى و به بندگان خدا بزرگى كردى و به آنها عظمت و جلال و عزت و حشمت فروختى، در آخرت صورت همين بزرگىْ ذلت است و خوار شدن.

چنانچه در حديث شريف كافى وارد است: بِإسناده عَنْ داوُدِ بن فَرْقَدِ عَنْ أَخيهِ قال:

سَمِعْتُ أَبا عَبْدِاللَّه- عليه السلام- يقول:

«إن المتكبرين يجعلون في صور الذر يتوطأهم الناس حتى يفرغ الله من الحساب» [١]

. «برادرِ داود بن فرقد گويد شنيدم حضرت صادق- عليه السلام- مى‌گفت:" همانا متكبران قرار داده شوند به صورت مورچگانِ ضعيف، پايمال نمايند مردم آنها را تا خدا از حساب فارغ شود"». و در وصيت‌هاى حضرت صادق- عليه السلام- است به اصحاب خود. قال:

«إياكم و العظمة و الكبر؛ فإن الكبر رداء الله، عز و جل؛ فمن ناز ع الله رداءه، قصمه الله و أذله يوم القيامة» [٢]

. حاصل معنى آن‌كه:

«بترسيد از عظمت و كبر كردن؛ زيرا كه كبر مختص به خداى عزّ وجلّ است؛ و كسى كه منازعه كند خدا را در آن، خداى تعالى او را در هم شكند و ذليلش كند روز قيامت». و نمى‌دانم كه اگر خداى تعالى كسى را ذليل كند چه خواهد كرد با او و به چه حالى مبتلا

[١] الكافي، ج ٢، ص ٣١١، «كتاب الإيمان و الكفر»، «باب الكبر»، حديث ١١.

[٢] الكافي، ج ٨، ص ٨، حديث ١؛ وسائل الشيعة، ج ١٥، ص ٣٧٦، «كتاب الجهاد»، «أبواب جهاد النفس»، باب ٥٨، حديث ٩.