موسوعة الإمام الخميني 46 (شرح چهل حديث( اربعين حديث)) - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٢٧٦ - فصل در اينكه شدت بليّات روحيه تابع شدت ادراك است

غافل از آن هستند كه خلاف ترتيب و مخالف سنّةاللَّه جاريه است. اين‌جا دار امتحان و امتياز شقى از سعيد و مطيع از عاصى است؛ و عالم ظهور فعليات است نه دار بروز نتايج اعمال و ملكات. و اگر نادراً حق تعالى ظالمى را گرفتار كند، مى‌توان گفت از عنايات حق تعالى به آن ظالم است. اگر اهل معصيت و ظلم را به حال خودشان واگذار فرمايد «استدراج» است. چنانچه خداى تعالى مى‌فرمايد: سَنَسْتَدْرِجُهُمْ مِنْ حَيْثُ لا يَعْلَمُونَ^ وَ أُمْلِي لَهُمْ إِنَّ كَيْدِي مَتِينٌ‌ [١]. يعنى «زود است كه نعمت دهيم آنها [را] درجه درجه از جهتى كه نمى‌دانند. و مهلت دهيم آنها را. همانا اخذ من شديد است». و مى‌فرمايد: وَ لا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّما نُمْلِي لَهُمْ خَيْرٌ لِأَنْفُسِهِمْ إِنَّما نُمْلِي لَهُمْ لِيَزْدادُوا إِثْماً وَ لَهُمْ عَذابٌ مُهِينٌ‌ [٢]. يعنى «گمان نكنند آنان كه كافر شدند اين‌كه مهلت ما براى آنها خير است؛ همانا چنين است كه مهلت داديم آنها را تا زياد كنند گناه را. و از براى آنها عذاب [خوار كننده‌] [٣] است».

و در مجمع البيان روايت كند از حضرت صادق عليه السلام: أَنَّهُ قال: «

إذا أحدث العبد ذنبا، جدد له نعمة فيدع الاستغفار. فهو الاستدراج» [٤]

فرمود: «وقتى حادث كند بنده گناهى را، تجديد شود براى او نعمتى، پس واگذارد استغفار را، پس آن استدراج است».

فصل در اين‌كه شدت بليّات روحيه تابع شدت ادراك است‌

در ذيل حديث شريف كه مى‌فرمايد: «

ومن سخف دينه و ضعف عقله قل بلاؤه‌

» چنين ظاهر شود كه بليّات اعم از جسمانيه و روحانيه است؛ زيرا كه اشخاص ضعيف العقل و كم ادراك به مقدار ضعف عقل و ادراك خود از بليّات روحانيه و ناملايمات عقليه مأمون‌اند. به خلاف كسانى كه عقلشان كامل و ادراكشان شديد است، كه به مقدار كمال‌

[١] القلم (٦٨): ٤٤- ٤٥.

[٢] آل عمران (٣): ١٧٨.

[٣] در استنساخ و چاپ‌هاى سابق، در اين موضع «دردناك» و در آيه «أليم» ذكر شده است.

[٤] مجمع البيان، ج ١٠، ص ٥١٠.