موسوعة الإمام الخميني 46 (شرح چهل حديث( اربعين حديث)) - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٢٨٨ - فصل در معناى صبر و در بيان آنكه صبر نتيجه حريت از قيد نفس است

نفس است از بى‌تابى نزد مكروه» [١]. و عارف محقّق مشهور در منازل السائرين فرمايد:

«صبر نگاهدارى نفس است از شكايت بر جزع مستور» [٢] انتهى.

و بدان‌كه صبر را از مقامات متوسطين محسوب داشتند؛ زيرا مادامى كه نفس مصيبات و بليّات را مكروه شمارد و آن را جزع باطنى از آنها باشد، مقام معرفتش ناقص است؛ چنانچه مقام رضاى به قضا و خشنودى از توجه بليّات مقام شامخ‌ترى است؛ گرچه آن را نيز از مقامات متوسّطين محسوب نماييم. و همين‌طور صبر در معاصى و بر طاعات نيز از نقصان معرفت به اسرار عبادات و صور معاصى و طاعات است؛ زيرا كه اگر كسى حقيقت عبادت را بفهمد و به صور برزخيه بهيه آن ايمان داشته باشد، و همين‌طور به صور برزخيه موحشه معاصى مؤمن باشد، صبر در اين مقامات براى او معنى ندارد، بلكه مطلب منعكس مى‌شود: اگر براى او خوشى و راحتى پيش آمد كند يا كارش منجر به ترك عبادتى يا فعل معصيتى شود، آنها نزد او مكروه افتد و جزع باطنى او بيشتر باشد از جزع اهل صبر در بليّات و مصيبات.

از جناب عبد صالح عارف به وظايف عبوديت، صاحب مقامات و كرامات، على بن طاووس‌ [٣]- قدّس اللَّه نفسه- منقول است كه روز اوّل تكليف خود را جشن مى‌گرفته و سور و سرور مى‌كرده و عيد محسوب مى‌كرده، براى آن‌كه خداى تبارك و تعالى او را در آن روز مفتخر فرموده به اذن در فعل طاعات‌ [٤]. آيا براى اين روح لطيف بايد فعل طاعات را صبر در مكروهات كامنه در باطن به شمار آورد؟! ماها كجا هستيم و اين بندگان فرمانبر حق كجا؟! ما باز گمان مى‌كنيم حق تعالى تحميل به ما فرموده و تكاليف را زحمت و كلفت مى‌دانيم. اگر يكى از ما هم زحمت كشد و در اوّل وقت فريضه را بجا

[١] أوصاف الأشراف، ص ٥٩، فصل ٥؛ مرآة العقول، ج ٨، ص ١٢٠.

[٢] منازل السائرين، ص ٦٩، «باب الصبر».

(٣)- رضي‌الدين علي بن موسى بن جعفر (٥٨٩-/ ٦٦٤)، مشهور به «ابن طاووس»، از كمّلين علماى شيعه وعالم و عابد و زاهد و صاحب مقامات و كرامات او را كتب با ارزش در جمله علوم، به‌خصوص اخلاق و عبادات، است؛ از جمله: مهج الدعوات، إقبال الأعمال، جمال الاسبوع، كشف المحجّة، فلاح السائل..

[٤] ر. ك: المراقبات، ص ٢٠٦.