غليظتر شود. و آنچه در بعضى از احاديث شريفه است كه از براى خدا هفتاد هزار حجاب است از نور و ظلمت‌ [١]، «حجاب‌هاى ظلمانى» تواند همين تعلقات قلبيه باشد به دنيا. و هر قدر تعلقات بيشتر باشد، حجاب‌ها زيادتر است. و هر چه تعلق شديدتر باشد، حجاب غليظتر و خرق آن مشكل‌تر است.

فصل در بيان سبب زياد شدن حب دنيا

بدان‌كه انسان چون وليده همين عالم طبيعت است و مادر او همين دنياست و اولاد اين آب و خاك است، حب اين دنيا در قلبش از اولِ نشو و نما مغروس است؛ و هر چه بزرگ‌تر شود، اين محبت در دل او نمو مى‌كند. و به واسطه اين قواى شهويه و آلات التذاذيه كه خداوند به او مرحمت فرموده براى حفظ شخص و نوع، محبت او روزافزون شود و دلبستگى او رو به ازدياد گذارد. و چون اين عالم را محل التذاذات و تعيشات خود مى‌پندارد و مردن را اسباب انقطاع از آنها مى‌داند، و اگر به حسب برهان حكما يا اخبار انبيا- صلوات اللَّه عليهم- عقيده‌مند به عالم آخرت شده باشد و به كيفيات و حيات و كمالات آن، قلبش باز از آن بى‌خبر است و قبول ننموده، چه رسد به آن‌كه به مقام اطمينان رسيده باشد؛ لهذا حُبش به اين عالم خيلى زياد مى‌شود.

و نيز چون فطرتاً انسان حب بقاء دارد و از فنا و زوال متنفر و گريزان است، و مردن را فنا گمان مى‌كند، گرچه عقلش هم تصديق كند كه اين عالم دارفنا و گذرگاه است و آن عالم باقى و سرمدى است، ولى عمده ورود در قلب است؛ بلكه مرتبه كمال آن اطمينان است؛ چنانچه حضرت ابراهيم خليل الرحمان- عليه السلام- از حق تعالى مرتبه اطمينان را طلب كرد و به او مرحمت گرديد [٢]. پس چون قلوب يا ايمان به آخرت ندارند،

[١] عن النبي صلى الله عليه و آله و سلم: «أنّ للَّهِ تَباركَ وتعالى سَبعينَ ألْفَ حِجابٍ من نور وظُلمةٍ». (بحار الأنوار، ج ٥٥، ص ٤٥، ذيل حديث ١٣)

[٢] اشاره است به آيه مباركه‌ وَ إِذْ قالَ إِبْراهِيمُ رَبِّ أَرِنِي كَيْفَ تُحْيِ الْمَوْتى‌ قالَ أَ وَ لَمْ تُؤْمِنْ قالَ بَلى‌ وَ لكِنْ لِيَطْمَئِنَّ قَلْبِي‌؛ «و آن گاه كه ابراهيم گفت: پروردگارا، نشانم ده چگونه مُردگان را زنده مى‌كنى، گفت، مگر ايمان نياوردى؟ گفت: آرى ايمان دارم، اما براى اين‌كه دلم آرام گيرد». (البقرة (٢): ٢٦٠)