موسوعة الإمام الخميني 46 (شرح چهل حديث( اربعين حديث)) - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٣١٩ - در احاطه قيّومى حق تعالى

نشود و احاطه قيّومى و شمول وجودى دارد به جميع دايره وجود و سلسله تحقق. و اما آنچه در آيات شريفه كتاب كريم الهى وارد است از توصيف حق تعالى به قرب، مثل قوله تعالى: وَ إِذا سَأَلَكَ عِبادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ‌ [١]. و قوله عَزَّ مِنْ قائل: نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَيْهِ مِنْ حَبْلِ الْوَرِيدِ [٢]. و غير اينها، مبنى بر يك نحو مجاز و استعاره است؛ و الّا ساحت مقدّسش منزّه از قرب و بعد حسى و معنوى است؛ چه كه اينها مستلزم يك نحو تحديد و تشبيه است كه حق تعالى منزّه از آن است. بلكه حضور قاطبه موجودات در بارگاه قدس او حضور تعلقى است؛ و احاطه آن ذات مقدّس به ذرات كائنات و سلاسل موجودات احاطه قيّومى است؛ و آن از غير سنخ حضور حسى و معنوى و احاطه ظاهرى و باطنى است.

و از اين حديث شريف و بعضى احاديث ديگر [٣] استفاده شود رجحان اسرار به ذكر و استحباب ذكر قلبى و سرّى؛ چنانچه در آيه شريفه نيز فرمايد: وَ اذْكُرْ رَبَّكَ فِي نَفْسِكَ تَضَرُّعاً وَ خِيفَةً [٤]. و در حديث شريف وارد است كه ثواب اين ذكر را احدى نمى‌داند غير از خداى تعالى براى عظمت آن‌ [٥]. و در بعضى حالات و مقامات و طريان بعضى عناوين، گاه شود كه رجحان در إعلان ذكر باشد. مثل ذكر پيش اهل غفلت براى تذكر آنها.

[١] «چون بندگانم درباره من از تو پرسند، پس من بديشان نزديكم». (البقرة (٢): ١٨٦)

[٢] «ما از رگ گردن به او نزديك‌تريم». (ق (٥٠): ١٦)

[٣] ر. ك: وسائل الشيعة، ج ١، ص ٧٧، «أبواب مقدّمة العبادات»، باب ١٧، و ج ٧، ص ٦٣، «كتاب الصلاة»، «أبواب الدعاء»، باب ٢٢، و ص ١٥٨، «أبواب الذكر»، باب ٦، و ص ١٦٣، باب ١١.

[٤] «پروردگار خويش را به حال زار و پنهانى در دل خود ياد كن». (الأعراف (٧): ٢٠٥)

[٥] عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِيه، ... عَنْ أَحَدِهِمَا عليه السلام قَالَ: «لَا يَكْتُبُ الْمَلَكُ إِلَّا مَا سَمِعَ وَقَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ: (وَاذْكُرْ رَبَّكَ فِى نَفْسِكَ تَضَرُّعاً وَخِيفَةً) فَلَا يَعْلَمُ ثَوَابَ ذَلِكَ الذِّكْرِ فِي نَفْسِ الرَّجُلِ غَيْرُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ لِعَظَمَتِهِ». «على بن ابراهيم از پدرش ... از يكى از دو امام عليه السلام نقل كرده كه فرمود: «فرشته جز آنچه مى‌شنود نمى‌نويسد. و خداى تعالى فرموده: «پروردگار خود را به حال زار و پنهانى در دل خود ياد كن»، پس كسى بزرگى پاداش اين ذكر پنهانى را كه نزد خداوند است نمى‌داند». (الكافي، ج ٢، ص ٥٠٢، «كتاب الدّعاء»، «باب ذكر اللَّه عزّ و جلّ في السرّ»، حديث ٤)