موسوعة الإمام الخميني 46 (شرح چهل حديث( اربعين حديث)) - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٢٠٨ - مقام سوم در بيان آنكه معاد از فطريات است

فرموده شيخ بزرگوار ما [١] روحى فداه از هويّت مطلقه كه متوجهٌ إليه فطرت است و در صدر سوره مباركه به كلمه مباركه «هو» اشاره به آن شده است، برهان بر شش صفتى است كه در دنباله آن مذكور است؛ زيرا كه چون ذات مقدسش هويت مطلقه است و هويت مطلقه بايد كامل مطلق باشد، و الّا هويت محدوده است، پس مستجمع جميع كمالات است، پس «اللَّه» است. و در عين استجماع جميع كمالات بسيط است، و الّا هويت مطلقه نخواهد شد، پس «احَد» است، و لازمه احديتْ واحديت است. و چون هويت مطلقه مستجمعه همه كمالاتْ از جميع نقايص، كه منشأ همه برگشت به ماهيت نمايد، مبراست، پس آن ذات مقدس «صَمَد» است و ميان تهى نيست. و چون هويت مطلقه است، چيزى از او توليد و منفصل نشود و او نيز از چيزى منفصل نگردد؛ بلكه او مبدأ همه اشياست و مرجع تمام موجودات است، بدون انفصال كه مستلزم نقصان است. و هويت مطلقه نيز كفوى ندارد، زيرا كه در صرف كمالْ تكرار تصور نشود. پس، سوره مباركه از احكام فطرت، و نسبت حق تعالى است.

مقام سوم در بيان آن‌كه معاد از فطريات است‌

در بيان آن كه وجود يوم معاد و روز رستخيز از فطريات است كه تخمير در خميره بشر گرديده. و آن نيز چون دو مقام سابق با طريق‌هاى بسيار و فطرت‌هاى عديده ثابت شود؛ ولى ما در اين مقام به بعضى از آنها اشاره مى‌نماييم.

بدان‌كه يكى از فطرت‌هاى الهيه، كه مفطور شده‌اند جميع عايله بشر و سلسله انسان بر آن، فطرت عشق به راحت است، كه اگر در تمام دوره‌هاى تمدن و توحش و تدين و سرخودىِ اين نوع مراجعه شود، و از تمام افراد عالم و جاهل، وضيع و شريف، صحرايى و شهرى، سؤال شود كه اين تعلقات مختلفه و اهويه متشتته براى چيست، و

[١] مراد مرحوم عارف كامل آيت‌اللَّه شاه‌آبادى است و اين كلام در صفحه ٧٢٥ در شرح حديث چهلم نيز نقل‌شده است، چنان‌كه در آداب الصلوة، ص ٣٨١ نيز نقل شده است.