موسوعة الإمام الخميني 46 (شرح چهل حديث( اربعين حديث)) - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٦٧٥ - در تحقيق عينيت اوصاف با ذات مقدس

سوم: صفات سلبيه محضه. مثل قدّوسيت و فرديت و سبّوحيت و امثال آن. و اين دو نحو صفت را زايد بر ذات مقدس دانند، و جميع سلوب را به سلب واحد، كه سلب امكان است، ارجاع كنند؛ چنانچه جميع اضافات را به اضافه واحده موجديت ارجاع نمايند، و مبدأ اضافات را به اضافه اشراقيه و افاضه نوريه ارجاع كنند [١].

و اين تقسيمات و عينيت در صفات حقيقيه و زيادت در صفات اضافيه و سلبيه به‌طورى كه ذكر كردند و برهان بر آن اقامه كردند پيش نويسنده تمام نيست و موافق برهان متين حِكمى و اعتبار صحيح عرفانى نيست؛ زيرا كه اگر باب مفاهيم اسماء و صفات پيش آيد و نظر به كثرت مفهومى كنيم، هيچ‌يك از صفات را نبايد عين ذات بدانيم. و چنانچه اگر ذات را عين اوصاف اضافيه و يا سلبيه بدانيم لازم آيد كه حق تعالى محض اضافه و عين حيثيت سلبيه گردد، همين‌طور اگر عين اوصاف حقيقيه دانيم، لازم آيد حق تعالى نفس مفاهيم اعتباريه و معانى عقليه گردد! تعالى عَن ذلك. و اگر ملاحظه حقايق اوصاف و مصداق محقق اسماء و صفات را نماييم، جميع اسماء و صفات اضافيه و حقيقيه عين ذات مقدس باشد، و فرق بين «عالميت» و «عالم» و «قادريت» و «قادر» فقط در اعتبارات مفهومى است؛ و جميع اوصاف اضافيه به رحيميت و رحمانيت ذاتيه رجوع كند، حتى رازقيت و خالقيت و غير آن.

و اين‌كه جميع سلوب را به سلب امكان و اضافات را به اضافه واحده ارجاع نمودند و در اوصاف حقيقيه ارجاع به چيزى نكردند، اگر باز نظر به مفاهيم اندازيم، هيچ‌يك از آنها به ديگرى ارجاع نشود، نه در سلوب و اضافات و نه در اوصاف حقيقيه؛ و اگر به حقايق نظر شود، جميع اوصاف حقيقيّه نيز به حقيقت واحده واجبه رجوع كند.

در تحقيق عينيت اوصاف با ذات مقدس‌

بالجمله، تحقيق در باب اوصاف به لسان حكمت نظرى آن است كه اوصاف حقيقيه و اضافيه مطلقاً به حسب مفاهيم، مختلف و هيچ‌يك عين ذات مقدسه نيستند؛ و به حسب حقيقت، تمام عين ذات مقدس است.

[١] الحكمة المتعالية، ج ٦، ص ١١٨؛ المبدأ و المعاد، ص ٧٤؛ شرح المنظومة، ج ٣، ص ٥٣٦.