موسوعة الإمام الخميني 46 (شرح چهل حديث( اربعين حديث)) - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٤٣٩ - فصل تقسيم كليه علوم به سه قسمت

حقيقيه است و گاهى نتايج اعمال قلبيه.

بالجمله، مشاهدات و مكاشفات و تحقق به حقايق اسماء و صفات در تقسيمات علوم نبايد داخل شوند؛ بلكه [مكاشفه‌] وادى ديگر و علوم وادى ديگرند. والامر سهل.

فصل تقسيم كليه علوم به سه قسمت‌

] بدان‌كه بسيارى از علوم است كه بر تقديرى داخل يكى از اقسام ثلاثه است كه رسول اكرم- صلّى اللَّه عليه و آله- ذكر فرمودند؛ مثل علم طبّ و تشريح و نجوم و هيئت، و امثال آن، در صورتى كه نظر آيت و علامت به سوى آنها داشته باشيم؛ و علم تاريخ و امثال آن، در صورتى كه با نظر عبرت به آنها مراجعه كنيم. پس، آنها داخل شوند در «آيه محكمه» كه به واسطه آنها علم به اللَّه يا علم به معاد حاصل يا تقويت شود. و گاه شود كه تحصيل آنها داخل در «فريضه عادله» و گاه داخل در «سنّت قائمه» شود. و اما اگر تحصيل آنها براى خود آنها با استفادات ديگرى باشد، پس اگر ما را از علوم آخرت منصرف نمودند، به واسطه اين انصراف بالعرض مذموم شوند؛ و الّا ضرر و نفعى ندارند؛ چنانچه رسول اكرم- صلّى اللَّه عليه و آله- فرمودند.

پس كليه علوم تقسيم شوند به سه قسمت:

يكى آن‌كه نافع به حال انسان است به حسب احوال نشآت ديگر كه غايت خلقتْ وصول به آن است. و اين قسمت همان است كه جناب ختمى مرتبت «علم» دانسته و آن را به سه قسمت تقسيم فرمودند.

و ديگر آن‌كه ضرر مى‌رساند به حال انسان و او را از وظايف لازمه خود منصرف مى‌كند. و اين قسم از علوم مذمومه است كه نبايد انسان پيرامون آنها گردد؛ مثل علم سحر و شعبده و كيميا و امثال آن.

و سوم آن‌كه ضرر و نفعى ندارد؛ مثل آن‌كه فضول اوقات را انسان به واسطه تفريح صرف بعضى آنها كند؛ مثل حساب و هندسه و هيئت و امثال آن. و اين قسمت از