موسوعة الإمام الخميني 46 (شرح چهل حديث( اربعين حديث)) - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ١٨٦ - فصل در بيان آنكه انسان در ابتداء امر حيوان بالفعل است

بعضى محققين فرمودند [١]، بعيد است.

و «صدّ» از شى‌ء به معناى منع و اعراض و صَرف از آن آمده‌ [٢] و همه مناسب است.

ولى اين‌جا به معنى منع و صَرف است، زيرا كه «صدّ» به معناى «اعراض»، لازم است.

ما ان شاء اللَّه در ضمن دو مقام به ذكر فساد اين دو خصلت و كيفيت منع اوّل از حق، و از ياد بردن دوم آخرت را مى‌پردازيم. و از خدا توفيق مى‌طلبيم.

مقام اوّل در ذمّ اتّباع هواى نفس‌

و در آن چند فصل است:

فصل: در بيان آن‌كه انسان در ابتداء امر حيوان بالفعل است‌

بدان‌كه نفس انسانى گرچه به يك معنى، كه اكنون ذكر آن از مقصود ما خارج است، مفطور بر توحيد بلكه جميع عقايد حقه است ولى از اوّل ولادت آن در اين نشئه و قدم گذاشتن در اين عالَم، با تمايلات نفسانيه و شهوات حيوانيه نشو و نما كند؛ مگر كسى كه مؤيَّد من عنداللَّه باشد و حافظ قدسى داشته باشد. و آن چون از نوادِر وجود است، جزو حساب ما نيايد؛ ما متعرض حال نوع هستيم.

و در مقام خود مبرهن است كه انسان در اوّل پيدايش، پس از طى منازلى، حيوان ضعيفى است كه جز به قابليت انسانيّتْ امتيازى از ساير حيوانات ندارد. و آن قابليّتْ ميزان انسانيت فعليه نيست.

پس، انسان حيوانى بالفعل است در ابتداى ورود در اين عالم؛ و در تحت هيچ ميزان جز شريعت حيوانات، كه اداره شهوت و غضب است، نيست. و چون اين اعجوبه دهر ذات جامع يا قابل جمعى است، از اين جهت براى اداره آن دو قوّه صفات شيطانى را از

[١] مرآة العقول، ج ١٠، ص ٣١٢، حديث ١.

[٢] الصحاح، ج ٢، ص ٤٩٥؛ لسان العرب، ج ٧، ص ٢٩٧؛ مجمع البحرين، ج ٣، ص ٨٣.