در مطلق عرب- الّا كسانى كه به نور هدايت مهتدى هستند- اين خلق بيشتر است از ساير طوايف. چنانچه در حديث شريف از حضرت امير- عليه السلام- منقول است كه خداوند تعالى عذاب كند شش طايفه را به شش چيز: عرب را به عصبيت؛ و دهقانان را به كبر؛ و اميران را به ستم؛ و فقيهان را به حسد؛ و تاجران را به خيانت؛ و اهل رستاق را به نادانى‌ [١].

فصل در بيان مفاسد عصبيت است‌

از احاديث شريفه اهل بيت عصمت و طهارت استفاده شود كه خُلق عصبيت از مهلكات و موبقات و موجب سوء عاقبت و خروج از ايمان است، و آن از ذمائم اخلاق شيطان است.

كافى بِسَنَدِهِ الصَّحيحِ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ- عليه السلام- قَالَ: «

من تعصب أو تعصب له فقد خلع ربق‌ [٢] الإيمان من عنقه» [٣]

. يعنى «كسى كه عصبيت كشد يا عصبيت كشيده شود، گشاده شود ريسمان ايمان از گردن او». يعنى از ايمان بيرون رود و سرخود گردد. و لابد متعصب‌له براى رضايت داشتن او به عمل متعصب با او در جزا شريك است؛ چنانچه در حديث است كه كسى كه راضى باشد به كار قومى، از آنها به شمار آيد [٤]؛ و الّا اگر راضى نباشد و منزجر باشد از خُلق آنها مشمول حديث شريف نيست.

وَعَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ- عليه السلام- قالَ:

«من تعصب، عصبه الله بعصابة من النار» [٥]

. يعنى‌

[١] عن أمير المؤمنين عليه السلام قال: «إنَّ اللَّهَ تبارك وتعالى يُعَذِّبُ سِتَّةً بسِتَّةٍ: العُرْبَ بالعَصَبيَّةِ، والدَّهاقِنَةَ بالْكِبْرِ، والامَراءَ بِالْجَوْرِ، والفُقَهاءَ بِالْحَسَدِ، والتُّجّارَ بالخيانة، وأهلَ الرُّسْتاقِ بِالجَهلِ». (تحف العقول، ص ٢٢٠)

[٢] در بعضى از نسخه‌هاى كافى «ربقة» و در بعضى «ربق» آمده است. ر. ك: الكافي، ج ٣، ص ٧٤٩، «كتاب‌الإيمان و الكفر»، «باب العصبية»، حديث ١، (طبع دار الحديث).

[٣] الكافي، ج ٢، ص ٣٠٧، «كتاب الإيمان و الكفر»، «باب العصبية»، حديث ١.

[٤] عن النبي صلى الله عليه و آله و سلم قال: «مَن رضي بفعل قوم فهو منهم». (التفسير الكبير، ج ٢، ص ٦٤)

[٥] الكافي، ج ٢، ص ٣٠٨، «كتاب الإيمان و الكفر»، «باب العصبية»، حديث ٤.