عَنْ شَوْبِ الغَيْرِيَّةِ وَالأنانِيَّةِ؛ لأنَّكَ لِفَنائِكَ فيهِ بِالْكُلِّيَّةِ فَلا ذاتَ لَكَ وَلا صِفَةَ وَلا فِعْلَ وَلا دينَ وَإلّا لَما خَلُصَ الدّينُ بالحقيقة فَلا يَكُونُ للَّهِ‌ [١].

تا رسوم عبوديت و غيريت و انانيت باقى است و عابد و معبود و عبادت و اخلاص و دين در كار است، شوب به غيريت و انانيت است. و اين شرك است پيش ارباب معارف. عبادت اهل خلوص نقشه تجليات محبوب است؛ و در قلب آنها جز ذات حقِ واحد راه ندارد. و با آن‌كه افق امكان به وجوب متصل و تدلّى ذاتى و دنوّ مطلق حقيقى براى آنها پيدا شده و رسوم غيريت به كلى مرتفع شده، با اين وصف، به تمام وظايف عبوديت اقدام و قيام مى‌نمايند. و عبوديت آنها بالرويّه و بالتفكر نيست، بلكه عبوديت بالتجلى است؛ چنانچه اشاره به اين معنى دارد نماز شب معراج رسول اللَّه صلّى اللَّه عليه و آله‌ [٢].

فصل در بيان اخلاص بعد از عمل است‌

بدان‌كه آنچه در حديث شريف است كه «

الإبقاء على العمل حتى يخلص أشد من العمل‌

» تحريص بر آن است كه انسان از اعمالى كه مى‌كند بايد مراعات و مواظبت نمايد، چه در حين اتيان آن و چه بعد از آن. زيرا كه گاه شود كه انسان در حال اتيان عمل آن را بى‌عيب و نقص تحويل دهد و خالى از ريا و عجب و غير آن باشد، ولى بعد از عمل به واسطه ذكر آن به ريا مبتلا شود. چنانچه در حديث شريف كافى وارد است:

عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ- عليه السَّلام- أَنَّهُ قَالَ: «

الإبقاء على العمل أشد من العمل»

. قَالَ: وَمَا الإِبْقَاءُ عَلَى الْعَمَلِ؟ قَالَ: «

يصل الرجل بصلة و ينفق نفقة لله وحده لا شريك له، فكتب له سرا؛

[١] «بدان‌كه دين چو از آلايش غيريت و خوديت پاك گشت، براى خدا خواهد بود؛ چه با فناى كلى تو در ذات حق براى تو ذات و صفت و فعل و دين نمى‌ماند. و در غير اين حال دين به حقيقت خالص و پاك نگرديده است و براى خدا نيز نخواهد بود». (تفسير القرآن الكريم، ابن عربى (تأويلات ملّاعبدالرزّاق كاشاني)، ج ٢، ص ٣٧٠)

[٢] ر. ك: علل الشرائع، ص ٣١٥- ٣١٦، حديث ١؛ سرّ الصلوة، امام خمينى قدس سره، ص ١٤- ١٥.