«از حضرت باقر العلوم- عليه الصلاة و السلام- روايت شده كه فرمود:" مراعات عمل سخت‌تر است از عمل." راوى گفت:" مراعات عمل چيست؟" فرمود:" مرد صله مى‌كند يا انفاقى مى‌نمايد براى خداى واحد بى‌شريك (يعنى ريا در عمل نمى‌كند)، پس نوشته شود آن عمل براى او پنهانى و ثواب پنهانى به او دهند؛ پس از آن ذكر مى‌كند آن عمل را، پس محو شود آن و نوشته شود براى او آشكارا. (يعنى ثواب عبادت آشكارا به او دهند). پس از آن ذكر كند آن را، پس محو شود آن و نوشته شود براى او ريا"».

انسان تا آخر عمرش هيچ‌گاه از شرّ شيطان و نفس مأمون نيست. گمان نكند كه عملى را كه بجا آورد براى خدا و رضاى مخلوق را در آن داخل نكرد، ديگر از شرّ نفس خبيث در آن محفوظ ماند؛ اگر مواظبت و مراقبت از آن ننمايد، ممكن است نفس او را وادار كند به اظهار آن. و گاه شود كه اظهار آن را به كنايه و اشاره نمايد. مثلًا نماز شب خود را بخواهد به چشم مردم بكشد، با حقه و سالوس از هواى خوب يا بد سحر و مناجات يا اذان مردم ذكرى كند؛ و با مكايد خفيه نفس عمل خود را ضايع و از درجه اعتبار ساقط كند. انسان بايد مثل طبيب و پرستار مهربان از حال خود مواظبت نمايد، و مهار نفس سركش را از دست ندهد كه به مجرد غفلت مهار را بگسلاند و انسان را به خاك مذلت و هلاكت كشاند؛ و در هر حال به خداى تعالى پناه برد از شرّ شيطان و نفس امّاره. إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ إِلَّا ما رَحِمَ رَبِّي‌ [٢].

و ببايد دانست كه تخليص نيت از تمام مراتب شرك و ريا و غير آن، و مراقبت و ابقاءِ بر آن، از امور بسيار مشكل و مهم است، بلكه بعض مراتب آن جز براى خلّص اولياء اللَّه ميسر و ميسور نيست؛ زيرا كه نيت عبارت است از اراده باعثه به عمل، و آن تابع غايات اخيره است، چنانچه اين غايات تابع ملكات نفسانيه است كه باطن ذات‌

[١] الكافي، ج ٢، ص ٢٩٦، «كتاب الإيمان و الكفر»، «باب الرياء»، حديث ١٦ (با كمى تفاوت)؛ بحار الأنوار، ج ٦٧، ص ٢٣٣.

[٢] «نفس آدمى او را پيوسته به بدى فرمان دهد مگر آن‌كه پروردگارم رحم نمايد». (يوسف (١٢): ٥٣)