موسوعة الإمام الخميني 46 (شرح چهل حديث( اربعين حديث)) - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٢٢٠ - فصل در تفكر در مصنوع است

ندارند، وارد نشوند؛ چنانچه شاهد بر اين جمع در خود روايات است. و اما كسانى كه اهل آن هستند، براى آنها راجح، بلكه افضل از جميع عبادات، است.

در هر صورت، ما از مقصد و قرارداد خود به كلى خارج شديم، ولى چاره‌اى نبود جز تعرض به اين مطلب فاسد و تهمت غير مرضىِّ حق، كه در اين عصرهاى اخير متداول شده در السنه، شايد تأثيرى در بعض قلوب كند. و اگر يك نفر قبول اين قول كند، براى من كفايت كند. وَالْحَمْدُ للَّهِ وَإلَيْهِ الْمُشْتَكى‌ [١].

فصل در تفكر در مصنوع است‌

يكى ديگر از درجات تفكر، فكرت در لطايف صنعت و اتقان آن و دقايق خلقت است، به قدرى كه در طاقت بشر است. و نتيجه آن علم به مبدأ كامل و صانع حكيم است. و اين عكس برهان صدّيقين است؛ زيرا كه مبدأ برهان در آن مقام حق تعالى عزّ اسمه است، و از آن علم به تجليات و مظاهر و آيات حاصل شود؛ و در اين مقامْ مبدأ برهان مخلوقات است، و از آنها علم به مبدأ و صانع حاصل شود. و اين برهان براى عامه است و آنها را حظى از برهان صدّيقين نيست؛ و لهذا شايد بسيارى انكار نمايند كه نظر در حق مبدأ علم به خود او شود، و علم به مبدأ موجب شود علم به مخلوق را.

بالجمله، تفكر در لطايف و دقايق صنعت و اتقان نظام خلقت از علوم نافعه و از فضائل اعمال قلبيه و افضل از جميع عبادات است؛ زيرا كه نتيجه آن اشرف نتايج است.

گرچه جميع عبادات نتيجه اصلى و سرّ واقعى آنها حصول معارف است، ولى كشف اين سرّ و حصول اين نتيجه براى ماها نشود؛ و از براى آن اهلى است كه هر عبادتى براى آنها بذر مشاهده يا مشاهداتى است. در هر صورت، اطلاع بر لطايف صنعت و اسرار خلقت به حقيقت تاكنون براى بشر [ميسر] نگرديده. و به‌طورى پايه آن دقيق و محكم است و نظام آن جميل و از روى اسلوب كمال است كه در هر موجودى، اگر چه‌

[١] «ستايش مخصوص خداست و شكايت نزد اوست».