اهل بيت« عليهم السلام» در قرآن و حديث - محمدی ریشهری، محمد - الصفحة ١٦٩ - نقد نظريه اوّل
همچنين ابن حجر، اجمالًا عدم فهم حديث ياد شده را تأييد مىكند.[٢٨٧]
البتّه عدّهاى از جمله افراد ياد شده خواستهاند كه ولو به صورت احتمال، مقصود از خلفاى دوازدهگانه را بيان كنند؛ ليكن با تأمّل در آنچه گفتهاند، مشخّص مىگردد كه مدّعاى آنان، نه از حيث عدد و نه از حيث ويژگىها با آنچه پيامبر صلى الله عليه و آله فرموده، قابل انطباق نيست كه در اين جا به شمارى از آرا، اشاره مىكنيم.[٢٨٨]
شمارى از آراى غير منطبق بر خلفاى دوازده گانه
نظريه اوّل: حكّام دوران اقتدار سياسى اسلام
بيهقى[٢٨٩] و قاضى عياض[٢٩٠] گفتهاند: مقصود از خلفاى دوازده گانه، كسانى اند كه در دوران عزّت خلافت و قوّت اسلام، حكومت كردهاند و مردم بر آنان اجماع داشتهاند. اين دوران تا ايّام حكومت يزيد بن عبدالملك، ادامه داشته است.
طبق اين نظريه، افزون بر خلفاى راشدين، معاويه، يزيد، عبد الملك، وليد، سليمان، عمر بن عبد العزيز، يزيد بن عبد الملك، هشام بن عبد الملك و وليد بن يزيد، مصاديق خلفاى دوازده گانه اند.
نقد نظريه اوّل
اشكالهايى كه به نظريه بيهقى و قاضى عياض وارد شده، عبارت اند از:
١. هيچ استدلالى بر اين ادّعا ارائه نشده است.
[٢٨٧]. فتح البارى: ج ١٣ ص ٢١٢.
[٢٨٨]. براى آگاهى بيشتر، ر. ك: فتح البارى: ج ١٣ ص ٢١١- ٢١٥ و المسائل الخلافيّة، على آل محسن: ص ١٥- ٣٨.
[٢٨٩]. دلائل النبوّة: ج ٦ ص ٥٢٠.
[٢٩٠]. ر. ك: فتح البارى: ج ١٣ ص ٢١٣.