اهل بيت« عليهم السلام» در قرآن و حديث - محمدی ریشهری، محمد - الصفحة ١٦٦ - ٤ مقصود از «دوازده خليفه»
بنى هاشم؛[٢٧٥] همه آنها از بنى هاشم اند».
اين صحنه نشان مىدهد كه فضاى سياسى براى اعلان رهبران آينده جهان اسلام، مناسب نبوده است، چنان كه جمله «وَ اللَّهُ يَعْصِمُكَ مِنَ النَّاسِ؛[٢٧٦] خداوند، تو را از آسيب مردمان حفظ مىكند» در جريان غدير، اشاره به همين واقعيت است. البتّه بعد از غدير نيز هنگامى كه پيامبر اسلام در بيمارىِ منجر به وفاتش مىخواهد به صورت مكتوب، مشكل رهبرى آينده جهان اسلام را حل كند، با كارشكنى و همهمه و غوغا رو به رو مىشود و در نتيجه، تصريح به اين امر، ميسّر نمىگردد.[٢٧٧]
٤. مقصود از «دوازده خليفه»
تأمّل در واژههاى «خليفه»،[٢٧٨] «امام»،[٢٧٩] «وصى»،[٢٨٠] «امير»[٢٨١] و الفاظ مشابه آنها كه در گزارشهاى مختلف حديث جابر آمده و نيز موقعيت خانوادگى و عدد كسانى كه پيامبر صلى الله عليه و آله آنان را به عنوان جانشينان خود معرّفى مىكند و مهمتر از همه، تأكيد ايشان بر اين كه قيام دين و عزّت اسلام و صلاح امّت تا قيامت در گرو خلافت آنهاست، به روشنى نشان مىدهند كه پيامبر صلى الله عليه و آله در اين پيام مهم، در صدد ارائه مشخّصات افرادى بوده كه شايستگى علمى، عملى، سياسى و مديريتى لازم را براى رهبرى جامعه اسلامى پس از او دارند؛ كسانى كه از هر جهت مىتوانند خليفه
[٢٧٥]. ينابيع المودّة: ج ٢ ص ٣١٦ ح ٩٠٨.
[٢٧٦]. مائده: آيه ٦٧.
[٢٧٧]. ر. ك: صحيح البخارى: ج ١ ص ٥٤ ح ١١٤ و ج ٤ ص ١٦١٢ ح ٤١٦٨ و ج ٨ ص ٢٦٨٠ ح ٦٩٣٣، مسند ابن حنبل: ج ١ ص ٦٩٥ ح ٢٩٩٢، الطبقات الكبرى: ج ٢ ص ٢٤٤.
[٢٧٨]. ر. ك: ص ١١١( بخش يكم/ فصل پنجم/ تعبير« دوازده خليفه»).
[٢٧٩]. ر. ك: ص ١١٩( بخش يكم/ فصل پنجم/ تعبير« دوازده امام»).
[٢٨٠]. ر. ك: ص ١٢١( بخش يكم/ فصل پنجم/ تعبير« دوازده وصى»).
[٢٨١]. ر. ك: ص ١١٧( بخش يكم/ فصل پنجم/ تعبير« دوازده امير»).