عمل است از اين‌كه از براى غير خدا در آن نصيبى باشد». و اين نيز قريب به تعريف سابق است. وَقيلَ: أَنْ لَايُريد عامِلُهُ عَلَيْهِ عِوَضاً فِي الدّارَيْنِ‌ [١]. و «گفته شده كه آن اين است كه اراده نكند عامل آن عوضى براى آن در دو دنيا».

و از صاحب غرائب البيان‌ [٢] نقل شده است كه «مخلصان آنها هستند كه عبادت خدا كنند به‌طورى كه نبينند خود را در عبوديت او و نه عالَم و اهل آن را؛ و تجاوز نكنند از حدّ عبوديت در مشاهده ربوبيت. پس، وقتى كه ساقط شد از بنده حظوظ او از خاك تا عرش، راه دين را سلوك كرده. و آن طريق بندگى و عبوديتى است كه خالص باشد از ديدن حوادث به واسطه شهود روح جمال پروردگار را. و اين است دينى كه حق تعالى اختيار فرموده است براى خود و از غير حق تخليص فرمود آن را و فرمود: أَلا لِلَّهِ الدِّينُ الْخالِصُ‌ [٣]. و دين خالص نورِ قِدَم است پس از متلاشى شدن حدوث، در بيابان نور عظمت و وحدانيت. گويى خداى تعالى دعوت فرموده بندگان خود را بر سبيل تنبيه و اشاره به سوى تخليص نمودن سرّ خود را از اغيار در اقبال آنها به سوى او» [٤].

و از شيخ محقق، محيى‌الدين عربى‌ [٥]، نقل است كه گفته است: أَلا، للَّه‌الدّينُ الخالِصُ‌

[١] الأربعون حديثاً، شيخ بهايى، ص ٤٤١؛ مرآة العقول، ج ٧، ص ٨١.

[٢] اگرچه در نسخه مستنسخه موجود «غرائب البيان» آمده است ولى صحيح آن «عرائس البيان» است كه‌تأليف روزبهان بقلى شيرازى مى‌باشد.

[٣] «بدان‌كه دين خالص تنها براى خداست». (الزمر (٣٩): ٣)

[٤] تفسير عرائس البيان في حقائق القرآن، ج ٣، ص ٢٠٢.

[٥] محمّد بن على بن محمّد عربى (٥٦٠- ٦٣٨) بزرگ‌ترين عارف قرن هفتم و از عارفان بزرگ قرون اسلامى‌است. وى به «ابن عربى»، «محيى‌الدين»، «شيخ اكبر» شهرت دارد. آثار مهم وى در عرفان از عصر وى تاكنون مورد مراجعه و بحث و تدريس و شرح و تفسير تمامى عارفان و علاقه‌مندان به عرفان مى‌باشد. فهم كتاب‌هاى وى به‌خصوص «فصوص» مشكل است و در هر زمان معدود كسانى از عهده آن برآمده‌اند. حدود ٢٠٠ اثر به وى منسوب است كه مهم‌ترين آنها الفتوحات المكّية، فصوص الحكم، التجلّيات الإلهية، إنشاء الدوائر، تفسير قرآن مى‌باشد. كتاب فصوص از كتاب‌هاى اصلى و مهمّ درسى عرفان محسوب مى‌شود كه بر آن بزرگ‌ترين عارفان پس از وى شرح و حاشيه دارند. امام خمينى قدس سره بر فصوص حواشى نفيسى دارند.