بى‌بار مى‌كند. آيا چه عذابى است كه خداوند تبارك و تعالى با آن عظمت او را وصف مى‌كند به «شدّت» و جاى ديگر به «عظمت». چيزى را كه خداى تبارك و تعالى كه عظمت او حدّ و حصر ندارد و عزّت و سلطنت او منتها ندارد توصيف به شدّت و عظمت كند آيا چه خواهد بود؟ خدا مى‌داند عقل من و تو و فكر همه بشر از تصورش عاجز است.

اگر مراجعه به اخبار و آثار اهل‌بيت عصمت و طهارت كنى و تأمّل در آنها نمايى، مى‌فهمى كه قضيه عذاب آن عالم غير از اين عذاب‌هايى است كه فكر كردى. قياس به عذاب اين عالَم كردن قياس باطل غلطى است.

من براى تو يك حديث شريف از شيخ جليل‌القدر، صدوق طايفه، نقل مى‌كنم كه بدانى مطلب چيست، مصيبت چقدر است؛ با اين‌كه اين حديث راجع به جهنّم اعمال است كه سردتر از همه جهنّم‌هاست. اولًا: بايد بدانى كه شيخ صدوق، كه اين حديث از اوست، كسى است كه تمام علماء اعلام از او كوچكى مى‌كنند و او را به جلالت قدر مى‌شناسند.

آن بزرگوار كسى است كه به دعاى امام- عليه السلام- متولّد شده‌ [١]. آن كسى است كه مورد لطف امام زمان- عليه السلام و عَجَّلَ‌اللَّهُ تعالى فَرَجَهُ- بوده؛ و نويسنده به طريق‌هاى عديده از بزرگان علماء اماميه- عليهم رضوان اللَّه- متّصل به شيخ صدوق حديث را نقل مى‌كند، و مشايخ بين ما و صدوق همه از بزرگان و ثقات اصحاب‌اند. پس اگر از اهل ايمانى بايد به اين حديث عقيده‌مند باشى:

رَوَى الصَّدوقُ بِإسْنادِهِ عَنْ مَوْلانا الصّادِقِ- عليه السلام- قالَ: «

بينا رسول الله- صلى الله عليه و آله- ذات يوم قاعدا إذ أتاه جبرئيل- عليه السلام- وهو كئيب حزين متغير اللون، فقال رسول الله صلى الله عليه و آله: يا جبرئيل ما لي أراك كئيبا حزينا؟ فقال: يا محمد، فكيف لا أكون كذلك و إنما وضعت منافيخ جهنم اليوم. فقال رسول الله صلى الله عليه و آله:

و ما منافيخ جهنم يا جبرئيل؟ فقال: إن الله تعالى أمر بالنار فأوقد عليها ألف عام حتى احمرت، ثم أمر بها فأوقد عليها ألف عام حتى ابيضت، ثم أمر بها فأوقد عليها ألف عام حتى‌

[١] ر. ك: كمال الدين، ص ٥٠٢، حديث ٣١؛ رجال النجاشي، ص ٢٦١؛ الفوائد الرجالية، بحر العلوم، ج ٣، ص ٢٩٣.