اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٤٢٧ - مانعيت ظهور ضمير از ظهور عام

خود دارد كه قابليت اشاره به معناى ضمير در آن نيست؛ لهذا با سقوط اصل عدم استخدام همان‌گونه كه مطابقت ضمير با مرجع ساقط مى‌شود مطابقت مرجع با ضمير نيز ساقط مى‌شود چون مطابقت مرجع با ضمير لازم مشيريت ضمير به مرجع بود كه منشأ اصل عدم استخدام بود و با سقوط اصل عدم استخدام لازم آن كه مطابقت مرجع با ضمير باشد نيز ساقط مى‌شود.

مانعيت ظهور ضمير از ظهور عام:

مرحوم آخوند با آنكه به سبب قاعده عدم جريان اصل لفظى در اثبات استناد، اصل عدم استخدام را در مانحن‌فيه جارى نمى‌داند، اصل عموم را نيز جارى‌نمى‌داند؛ بدين سبب كه اگرچه اصل لفظى عدم استخدام يا ظهور ضمير در مطابقت با مرجع حجت نيست، لكن عدم حجيت به معناى عدم ظهور نيست؛ بنابراين ظهور ضمير در مطابقت با مرجع، على‌رغم سقوط حجّيّت عام همچنان باقى است. اين ظهور با ظهور عام در عموم تعارض مى‌كند و مانع انعقاد ظهور عام‌مى‌گردد؛ زيرا محتمل‌القرينيه متصل است كه موجب اجمال عام مى‌شود[١].

- تعليقه استاد شهيد (رحمه الله):

استاد شهيد در تعليق بر اين كلام مى‌فرمايد:

«مانعيت ظهور ضمير از ظهور عام در عموم و ايجاد اجمال در آن، مربوط به جايى است كه قرينه دال بر تخصيص حكم ضمير، متصل باشد؛ زيرا قرينه متصله است كه موجب اجمال ذى‌القرينه مى‌شود. لكن در آنجا كه قرينه منفصل است، موجب سقوط

[١] . كفاية الاصول، ج ١، ص ٣٢١.