اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٤٧٢ - \* بيان استاد شهيد(رحمه الله) در وجوه تقديم مفهوم بر عام

نوع دوم: تعارض عام با اصل مفهوم مخالف:

اينكه تعارض عام با اصل مفهوم مخالفت باشد؛ بدين معنى كه در صورت تقدم عام و عمل به آن الغاى كامل مفهوم لازم آيد نظير تعارض ميان عموم «أكرم العلماء» با مفهوم «أكرم العالم إذا كان عادلًا» كه عبارت است از «لا تكرم العالم الفاسق» يا عموم «كل شى‌ء طاهر» با مفهوم «إذا كان الماء قدر كر لاينجسه شى‌ء» كه عبارت است از «الماء القليل ينجس بالملاقاة».

در اين صورت روشن است كه مفهوم بر عام تقدم مى‌يابد و عام را تخصيص مى‌زند، لكن در اينكه نكته و ملاك اين تقديم چيست جاى بحث است؛ زيرا استفاده مفهوم به نحو سالبه كليه «كلما انتفى الشرط انتفى الجزاء» توقف بر اطلاق و جريان مقدمات حكمت در شرط مذكور در جمله شرطيه دارد؛ بنابراين جاى اين سؤال است كه وجه تقديم اطلاق شرط در جمله شرطيه بر عموم عام چيست؟

\* بيان استاد شهيد (رحمه الله) در وجوه تقديم مفهوم بر عام:

استاد شهيد چهار وجه براى تقديم بيان مى‌دارند و وجه چهارم را وجه و ملاك عمده تقديم مفهوم بر عام مى‌دانند و ساير وجوه را مورد اشكال قرارمى‌دهند. وجوه مذكور عبارتند از:

- وجه اول:

جمله شرطيه به سبب وضع ادات براى إفاده شرطيت و تقييد، دلالت وضعى بر تقييد حكم به شرط دارد، در حالى كه از تقديم عام بر مفهوم سقوط اين دلالت وضعى لازم‌مى‌آيد؛ بنابراين دلالت جمله شرطيه بر مفهوم دلالت اطلاقى محض نيست بلكه مستند به وضع ادات شرط بر افاده تقييد و شرطيت است، لذا مفهوم صلاحيت تقييد عام پيدا مى‌كند، نظير آنجا كه دليل خاصى متضمن تصريح به تخصيص عموم عام باشد كه- بالطبع- بر عموم عام مقدم خواهد شد.