اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ١٢١ - مقدمه

قلت: عموم در مستثنى‌منه اجزايى است. لكن اجزاى جمع، مراتب جمع است نه اجزاى افراد آن و نيز اجزاى اسم عدد نظير: «العشرة» مراتب عدد است؛ (نظير: واحد يا اثنين) نه اجزاى هر يك از اين مراتب و آنچه استثناى آن ناصواب است، چيزى نظير «هذه الصفحة» است كه جزء فرد كتاب است نه جزء مدلول جمع يا اسم عدد.

آرى در آنجا كه «كل» بر لفظ دال بر تثنيه وارد شود؛ نظير: «اقرأ كل الكتابين» مفاد آن در اينجا استيعاب اجزاى هر يك از دو فرد است؛ زيرا لفظ تثنيه، متضمن تكثر اجزايى به لحاظ مرتبه نيست و اين خود قرينه‌اى بر اراده تكثر اجزايى به لحاظ اجزاى هر يك از دو فرد مى‌شود[١].

اشكال بر بيان استاد شهيد (رحمه الله):

دو اشكال بر اين بيان وارد است:

\* اولًا: پاسخى كه از اشكال داده شده، اگر در دفع نقض دوم كفايت كند، براى دفع نقض اول كافى نيست؛

\* ثانياً: ظاهر اين است كه لفظ جمع به لحاظ اينكه بر جمع الآحاد دلالت مى‌كند، تكثرات داخلى آحاد در آن لحاظ نمى‌شود؛ زيرا هريك از آحاد به عنوان يك امر واحد تلقى شده كه به معناى الغاى تكثرات اجزايى آن است و به همين دليل است كه در «اقرأ كل الكتب» استثناى «هذه الصفحة» روا نيست، لكن تكثر افرادى «كتب» مُلغا نشده و همان‌گونه كه تكثر به لحاظ مراتب جمع، مشمول استيعاب است، تكثر به لحاظ افراد نيز مشمول استيعاب «كل» داخل بر جمع يا اسم جمع است.

[١] . بحوث فى علم الاصول، ج ٣، ص ٢٢٥- ٢٢٧.