اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ١٢٧ - \* گونههاى كثرت در صيغه جمع مدخول«كل»

«اكتب كل الموضوع»، قرائت تمام اجزاى كتاب يا كتابت تمام اجزاى موضوع، يعنى استيعاب كثرت اجزايى «كتاب» و «موضوعِ» معين و معهود است.

مدخول «كل» جمع محلّى به الف و لام:

جايى كه مدخول «كل» جمع محلّى به الف و لام باشد، نظير «اقرأ كل الكتب» يا «اكرم كل الفقراء».

تفاوتى كه اين صورت با صورت قبلى دارد اين است كه مدخول الف و لام در اينجا مركب از دو عنصر است:

١) ماده جمع، نظير: «كتاب» يا «فقير» در دو مثال فوق الذكر؛

٢) هيئت جمع، نظير: «فُعُل» در كتب يا «فُعَلاء» در فقراء.

به نظر مى‌رسد آنچه مفاد الف و لام است، تعين مفاد هيئت جمع است، نه مفاد ماده جمع. بنابراين آنچه ماده جمع در «كتب» و «فقراء» بر آن دلالت مى‌كند همان طبيعت «كتاب» و «فقير» است، لكن آنچه هيئت جمع بر آن دلالت مى‌كند به مقتضاى الف و لام- كه دال بر تعين مدخول است- بر جمع معينى دلالت دارد نه «أى جمع كان فى الجموع». اين جمع معين در آنجا كه عهدى در كار باشد منصرف به همان جمع معهود خواهد بود و اگر عهدى در كار نباشد منصرف به جمع متعين بالذات است كه اعلى مراتب الجموع است، يعنى همان جمع مستوعب كل مراتب الجمع.

\* گونه‌هاى كثرت در صيغه جمع مدخول «كل»:

بنابراين در آنجا كه «كل» بر صيغه جمع وارد شود، سه گونه كثرت در مدخول «كل» قابل تصور است:

١) كثرت افرادى مدلول ماده جمع نظير «كتاب» يا «فقير» كه بر افراد طبيعت كتاب و فقير دلالت دارد و بدين جهت، سارى در افراد طبيعت است و كثرتى به لحاظ افراد طبيعت دارد. اينكه گفتيم ماده جمع دلالت بر افراد طبيعت دارد بدين دليل است كه صرف الطبيعة قابل جمع و تثنيه نيست، بنابراين دخول هيئت جمع بر