اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٢٧٤ - اشكال دوم استاد شهيد بر مبناى محقق نايينى(رحمهما الله)

بنابراين، بيان ميرزاى نايينى براى نفى ظهور عام در شمول فرد مشكوك‌المصداقيه خاص كافى نيست.

- دفع اشكال استاد شهيد (رحمه الله):

به نظر مى‌رسد اشكال استاد شهيد بر بيان ميرزاى نايينى وارد نيست؛ زيرا در تبيين وجه ميرزاى نايينى در عدم صحت تمسك به عام در اثبات حكم بر فرد زائد مشكوك مى‌توان به بيانى ديگر چنين گفت بنابر مقدمه اول- از دو مقدمه مذكور در بيان استاد شهيد- و نيز همان مقدار از مقدمه دوم كه مورد پذيرش استاد شهيد است؛ يعنى همين مقدار كه عنوان مأخوذ در موضوع دليل در مقام اثبات، دخيل در رفتن حكم بر روى مصداق است، با ورود مخصّص، حكم رفته روى عام به دو حكم كه روى دو عنوان رفته‌اند تبديل مى‌شود؛ يكى حكم رفته روى عنوان عام مقيد به قيد؛ نظير «تصدق على الفقير العادل» و ديگرى حكم رفته روى عنوان خاص «لا تتصدق على الفقير الفاسق» و از آنجا كه مصداق مشكوك، محتمل المصداقيه هر يك از دو عنوان است- چون فرضاً مشكوك المصداقيه است- در مقام اثبات هيچ يك از دو عنوان بر آن مصداق، صادق على الاطلاق نيست بلكه صادق مشروط است. يعنى صدق فقير عادل بر آن مشروط به عدم صدق فاسق و صدق فاسق بر آن مشروط به عدم صدق عادل است. بنابراين در مقام اثبات، صدق هيچ يك از دو قضيّه بر فرد مشكوك الصدق مطلق نيست؛ زيرا مشكوك المصداقيه است. آرى هر يك از دو عنوان بر فرد مشكوك، صدق مشروط دارد لكن صدق مشروط منشأ اثر يعنى منشأ ترتب حكم نيست. بنابراين، بيان محقق نايينى در عدم جواز تمسك به عام در شبهه‌مصداقيه مخصّص بنابر تعنون عنوان عام به نقيض عنوان خاص بيان تامى است و اشكال استاد شهيد بر آن وارد نيست.