اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٢٨٣ - اشكال حقيقى بر بيان محقق نايينى و استاد شهيد(رحمهما الله)

\* اشكال حقيقى بر بيان محقق نايينى و استاد شهيد (رحمهما الله)[١]:

به نظر ما، بيان محقق نايينى و نيز استاد شهيد در نفى امكان تمسك به عام در شبهه مصداقيه مخصّص قابل دفع بوده و براى اثبات عدم امكان تمسك به عام در شبهه مصداقيه مخصّص كافى نيست. توضيح اين مطلب نيازمند چند مقدمه است:

١) فرض بر اين است كه مخصّص منفصل است، در نتيجه ظهور استعمالى عام در عموم نسبت به همه افراد داخل تحت عام- از جمله «فقير مشكوك الفسق» در مثال سابق- بعد التخصيص باقى است.

٢) به اقتضاى بقاى ظهور استعمالى عام در عموم نسبت به فرد مشكوك المصداقيه مخصّص (فقير مشكوك الفسق)، به مجرد وجود خارجى فرد مذكور، عنوان موضوع حكم عام يعنى «فقير» بر آن منطبق مى‌شود و در نتيجه حكم عام نسبت به آن فعليّت يافته و حكم فعلى «تصدق على هذا الفقير» به آن تعلق‌مى‌گيرد.

٣) مقتضى فعليّت حكم فعلى مذكور، ظهور استعمالى عام در عموم فعلى حكم نسبت به فرد مشكوك است كه على‌رغم ورود مخصّص، همچنان باقى‌است. اين ظهور استعمالى، بالاقتضاء كاشف از مراد جدى بر مبناى قاعده عقلايى تطابق اثبات و ثبوت مى‌باشد.

٤) مخصّص، مانع از تأثير كاشفيّت اقتضايى ظهور استعمالى از مراد جدى است امّا شمول عنوان مخصّص نسبت به فرد مشكوك المصداقيه مخصّص مشكوك است، در نتيجه مانعيّت مانع از اقتضاى مقتضى محرز نيست.

نتيجه‌اى كه از اين چهار مقدمه به دست مى‌آيد اين است كه ظهور استعمالى عام در عموم، مقتضى تعلّق اراده جدى به وجوب فعلى تصدق بر فقير مشكوك‌المصداقيه‌

[١] . در نفى امكان تمسك به عام در شبهه مصداقيه مخصّص.