اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ١٤٩ - \* موارد دلالت«كل» بر عموم استغراقى

بحث دوم (نوع عموم مدلول كل):

عموم بر سه گونه است:

١) عموم بدلى؛

٢) عموم استغراقى؛

٣) عموم مجموعى.

سؤالى كه جاى طرح دارد اين است كه با توجه به اينكه «كل» به طور مسلّم بر عموم بدلى دلالت ندارد- زيرا همان‌گونه كه در گذشته گفتيم «كل» بر استيعاب عَرضى دلالت مى‌كند كه با عموم بدلى سازگار نيست ولذا عموم بدلى مسلّماً خارج از دايره موضوع‌له «كل» است- آيا آنچه در موضوع‌له «كل» ملاحظه شده است عموم استغراقى است كه افاده عموم مجموعى به وسيله «كل» نياز به قرينه داشته‌باشد، يا آنكه عموم مجموعى است كه افاده عموم استغراقى نيازمند قرينه‌باشد، و خلاصه اينكه اصل در مفاد «كل»، عموم استغراقى است يا عموم مجموعى؟

\* موارد دلالت «كل» بر عموم استغراقى:

در پاسخ مى‌توان گفت در موارد دخول «كل» بر اسم جنس نظير «كل عالم» دو دال وجود دارد يكى «كل» كه افاده استيعاب مى‌كند و ديگرى «عالم» يا اسم دال بر طبيعت كه تنها بر طبيعت سارى در افراد دلالت دارد. مقتضاى دلالت اين دو دالّ، استيعاب افراد طبيعت يا همان عموم استغراقى است و دلالت بر «مجموعيت» نيازمند دالّ ثالثى است كه وجود ندارد. بنابراين مقتضاى اصل در «كل» داخل بر اسم جنس، افاده عموم استغراقى است و افاده عموم مجموعى، نيازمند قرينه و دليل خاص است.

لكن در مواردى كه «كل» بر جمع محلّى به الف و لام داخل مى‌شود، نظير «اكرم كل العلماء» افزون بر «كل» و ماده جمع كه همان اسم جنس يعنى «عالم» است، هيئت جمع به عنوان دالّ ثالث و الف و لام نيز به عنوان دال رابع وجود دارند. از بيان فوق معلوم شد كه در دو دالّ «كل» و «ماده جمع» كه اسم جنس است، دلالتى بر مجموعيت وجود