اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٣٧٦ - - تقريب اول

الإجماع على عدم جوازه فضلا عن‌نفى الخلاف عنه و هو كاف فى عدم الجواز كما لا يخفى‌[١].

\* دو تقريب استاد شهيد از بيان مرحوم آخوند (رحمهما الله):

استاد شهيد در تبيين مقصود آخوند از بيان مذكور دو تقريب ذكر كرده‌اند كه ذيلًا ذكر مى‌شود:

- تقريب اول:

دليل حجيت ظهور، سيره عقلاست كه ظهور كلام مولى را بر عبد، حجت دانسته و آن را ملاك احتجاج و مسئوليت و مؤاخذه بين موالى و عبيد مى‌دانند. و هم‌چنين سيره متشرعيه كه بر تبعيت از عقلاء در اعتماد به ظهورات و عمل به آنها شكل‌گرفته‌است و حجيت ظهور عام در عموم بر اين پايه مبتنى است. البته بايد توجه داشت كه اين سيره عقلايى و در پى آن، سيره متشرعه، مربوط به جايى است كه ظهور، در معرض قرينه بر خلاف نباشد.

در مانحن‌فيه- كه موضوع بحث، ظهور عام در عموم است- حجيت عقلايى، مخصوص به جايى است كه عموم عام در معرض تخصيص نباشد، امّا چون عمومات شرعيه- به دليل كثرت مخصصات- غالبا در معرض تخصيص‌اند، سيره عقلا و نيز متشرعه بر حجيت چنين ظهورى منتفى و لااقل، مشكوك است. از طرفى سيره عقلاء و متشرعه، دليل لبى است و هرگز بيش از قدر متيقن مورد خود را اثبات نمى‌كند و قدر متيقن در مانحن‌فيه، حجيت ظهور عام درعموم پس از فحص و يأس از دست‌يافتن به آن است.

اين تقريب، مبتنى بر اين است كه مقتضى حجيت عام در عموم، قبل از فحص فراهم نيست؛ زيرا سيره عقلايى كه دليل حجيت ظهور است، قاصر از شمول عمومات در معرض تخصيص قبل‌الفحص و يأس است.

در توجيه اين قصور، مى‌توان به يكى از سه نكته استناد جست:

[١] . كفاية الاصول، ج ١، ص ٣١٢.