اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٥٣٥ - صحيح در معناى الف و لام داخل بر جنس

\* نقد بيان استاد شهيد (رحمه الله):

بيانى كه استاد شهيد در تبيين و توجيه دلالت لام جنس بر تعيين معناى مدخول خود ارائه فرمودند، محل اشكال است؛ زيرا:

١) توجيهى كه براى معناى لام جنس بيان فرمودند، لام جنس را به لام عهد برمى‌گرداند، و تفاوتى ميان لام جنس و لام عهد باقى نمى‌گذارد. با آنكه تفاوت ميان آن دو، بيّن است. اينكه معهود در عهد ذهنى متعارف، شخصى، و در اينجا، نوعى است، فارق نيست؛ زيرا در عهدهاى متعارف نيز معهود، مى‌تواند معناى نوعى باشد؛

٢) بر مبناى بيان مذكور نيز- همچون بيان محقق اصفهانى- تعين، خاصيت خود معناى جنس است. و ربطى به الف و لام داخل بر آن ندارد؛ زيرا تعين، به معناى تطبيق صورت ذهنى جنس بر صورت مألوفه آنكه در ذهن است، با مجرد تصور معناى جنس، به طور قهرى حاصل مى‌شود. و چنين نيست كه اين تطبيق، يا انطباق، نتيجه مفاد الف و لام، يا نتيجه كاربرى آن باشد.

صحيح در معناى الف و لام داخل بر جنس:

حق، اين است كه معناى الف و لام، تعيين است. و مقصود از تعيين، اشاره ذهنى است كه نظير اشاره خارجى، موجب تعين مفهوم مدخول آن، از ساير مفاهيم ذهنى مى‌شود. و الف و لام داخل بر جنس، بر همين معنا دلالت مى‌كند.

توضيح اينكه: همان‌گونه كه در اشاره خارجى به شيئى خاص از مجموعه‌اى از اشياء در خارج، مشاراليه، به‌وسيله اشاره معين مى‌شود، و مى‌توان به جاى اشاره خارجى، از كلمه «هذا» و امثال آن براى دلالت بر اشاره استفاده كرد، نوعى اشاره ذهنى وجود دارد كه ذهن، به‌وسيله آن، معنايى را در بين معانى متعدده، معين و مشخص‌مى‌كند. اين اشاره ذهنى، گاه بدون كاربرى لفظ خاصى انجام مى‌گيرد، و گاه براى دلالت بر آن، از