اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٤٨٧ - ١ تحرير محل نزاع

پيش درآمد

لازم است به عنوان پيش درآمد، به بحث پيرامون چند مطلب بپردازيم:

١. تحرير محل نزاع؛

٢. انواع لحاظ ماهيت؛

٣. ثمره نزاع؛

٤. تحرير محل نزاع، در نظر اكابر محققين.

[١]: تحرير محل نزاع‌

شكى نيست كه اسماء و الفاظى كه براى اجناس و طبايع اشياء وضع شده‌اند نظير رجل، مرأة، حجر، ماء، دواء و امثال آنها، بر همه افراد آن جنس يا طبيعت صدق مى‌كند. و به تعبيرى ديگر، معناى اين الفاظ و اسماء از گسترش و سعه‌اى برخوردار است كه به آن الفاظ، امكان دلالت بر همه افراد آن معنا را مى‌دهد.

در اين مبحث سخن در اين است كه منشأ اين گسترش و سعه‌اى كه در معناى اين اسماء وجود دارد چيست؟ آيا منشأ اين سعه و شمول، ذات معنايى است كه اين اسماء و الفاظ بر آن وضع شده‌اند- كه در نتيجه، دلالت اين الفاظ بر سعه و شمول نسبت به تمام افراد حصص معانى آنها، به انضمام هيچ قرينه عام يا خاصى نياز ندارد-، يا آنكه منشأ سعه و شمولى كه در معانى اين الفاظ وجوددارد، قرينه عامى است كه از آن به «قرينه حكمت» تعبير مى‌شود؟