اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٣٩٥ - ٢ نظريه محقق خويى(رحمه الله)

عقلاء، غائبان و معدومان را به منزله موجودان مى‌شمارند و قضاياى حقيقيه را در حق معدومان و غائبان نيز همچون حاضران و موجودان حجّت مى‌دانند.

\* نظر مختار در نقد نظريه محقق نايينى (رحمه الله):

به نظر ما اين اشكال بر محقق نايينى وارد است كه كاملًا بر خلاف ادعاى ايشان، اساساً سخن در قضاياى حقيقيه نيست؛ با اين بيان كه سخن در شمول ادوات خطاب نسبت به غائبان و معدومان است و اصولًا ادوات خطاب در قضاياى خارجيه به‌كارمى‌رود نه در قضاياى حقيقيه، چنانكه ظهور عقلايى قضيه‌اى كه ادوات خطاب در آن به كار رفته؛ نظير: «يا أيها الذين آمنوا» و «يا أيها الناس» و امثال آنها در قضيه خارجيه است.

در مانحن‌فيه بحث در اين است كه هرجا در قضيه خارجيه شرعيه، ادوات خطاب بر عنوانى نظير «الذين آمنوا» يا «الناس» داخل شود، آيا دايره مقصود بالتفهيم اين خطاب، تنها محدود به حاضران از مصاديق معناى مدخول ادوات خطاب است يا شامل غائبان و معدومان از مصاديق مدخول ادوات خطاب نيز مى‌شود؟

بنابراين اساس سخن ايشان كه فرمودند: «وأما القضاياى الحقيقيه كما هو محل الكلام»- و بدين ترتيب بين قضاياى حقيقيه و خارجيه تفصيل دادند و بحث را در ما نحن‌فيه مختص به قضاياى حقيقيه دانستند- اساس نادرستى است و در نتيجه آنچه بر اين اساس بنا كردند نيز نادرست است.

[٢]: نظريه محقق خويى (رحمه الله):

محقق خويى معتقد است ادوات خطاب براى خطاب انشايى وضع شده‌اند نه براى خطاب حقيقى، و لذا مدخول ادوات خطاب، شامل غائبان از مجلس خطاب و حتّى معدومان نيز مى‌شود. براى اثبات اين مدعا به دو دليل تمسك جسته‌است.

١) متفاهم عرفى از ادوات خطاب، «إظهار توجيه الكلام نحو المدخول بداع من الدواعى» است. اين اظهار توجيه كلام همان‌گونه كه نسبت به حاضرين معقول‌