اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٨٠ - مقدمه اول حكايتگرى در صور ذهنى

[٦]: نظريه مختار در تفسير نسبيت معانى حرفيه‌

نظريه مختار در حقيقت وضع، نظريه حكايت اعتبارى يا اعتبار حكايت است. بنابر اين نظريه، معانى حرفى يا مفاهيم نسبى نيز مانند مفاهيم اسمى و غير نسبى حكايت بالذات از مابه‌ازايى دارند و اين حكايت را به هيچ‌وجه نمى‌توان از آنها سلب كرد. لكن از آنجا كه وجود مابه‌ازاى مفاهيم اسمى، وجود مستقلى است، مفاهيم اسمى كه حاكى از آنها هستند در عالم ذهن نيز به تبع وجود استقلالى مابه‌ازاى آنها استقلال تبعى دارند. مفاهيم حرفى نيز در عالم ذهن به تبع وجود ربطى مابه‌ازاى آنها، وجودى ربطى و تعلّقى دارند. بنابراين تعلقى بودن مفاهيم حرفى در عالم ذهن، به تبع تعلقى بودن حقايقى است كه اين مفاهيم از آنها حكايت مى‌كنند.

مقدمات اين نظريّه:

براى توضيح نظريه مختار در تبيين نسبيت معناى حرفى و فرق آن با معناى اسمى، لازم است ابتدا مطالبى را به عنوان مقدمه در چند بند بيان كنيم:

مقدمه اول: حكايت‌گرى در صور ذهنى:

همان‌گونه كه در آغاز مقدمه فصل اول (قواعد دلالت وضعى) بيان كرديم، صور ذهنى- اعم از صور مربوط به معانى مستقله خارجى يا صور مربوط به معانى نسبيه‌اى كه در خارجند- بالذات حاكى از خارجند؛ زيرا حكايت، خاصيت ذاتى صورت ذهنى است. بنابراين، حكايت از صورت ذهنى جدايى‌پذير نيست. با اين حال، ذهن مى‌تواند از صور ذهنيه نيز صورى ديگر انتزاع كند، اين صور درجه دوم هرچند خاصيت حكايت دارند، امّا حكايت آنها از خارج نيست؛ زيرا محكى‌عنه اين صور درجه دوم، حقايق خارجى نبوده بلكه محكى‌عنه آنها، صور ذهنى است.

على هذا اصل حكايت و كشف، خاصيت ذاتى صور ذهنى است، لكن حكايت به حسب محكى‌عنه متفاوت است؛ آن‌جا كه محكى‌عنه ظرف وجودش در خارج است،