اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ٢٧١ - اشكال اول استاد شهيد بر محقق نايينى(رحمهما الله)

عنوان عام به وسيله مخصّص تخصيص خورده است. و يا آنكه در مصداق مشكوك مخصّص، به عام بعد التخصيص تمسك نموده و حكم رفته روى عام را با در نظر گرفتن مخصّص ملاحظه كنيم. در اين صورت حكم مذكور، مشروط به تحقق قيد است در حالى كه تحقق اين قيد در مصداق مورد بحث- حسب الفرض- مشكوك است. بنابراين، حكم رفته روى عام مقيد نمى‌تواند بر شمول نسبت به فرد مشكوك المصداقيه مخصّص دلالت كند[١].

اشكال اول استاد شهيد بر محقق نايينى (رحمهما الله):

استاد شهيد بر اين تقريب اشكال مى‌گيرند و حاصل اشكال ايشان چنين است:

نظر به اينكه شبهه در مانحن فيه مصداقيه است، بنابراين بايد عموم حكم را به لحاظ مرحله مجعول در نظر بگيريم. بدين معنا كه حكم عام يعنى «تصدق على كل فقير» به احكام عديده‌اى به عدد افراد عام منحل شده و روى هر فرد فقيرى، يك حكم «تصدق على هذا الفقير» رفته است. با توجه به اين مطلب كه مخصّص، فقير فاسق را از تحت اين عام خارج كرده است، عموم مجعولى عام نسبت به فرد مشكوك، دلالت التزامى بر تحقق قيد در آن فرد دارد و دلالت بر اين مى‌كند كه فرد مشكوك، فاسق نيست و نتيجتاً مشمول موضوع عام مقيد به قيد خاص مى‌باشد. مثلًا وقتى جاعل با اشاره به فرد مشكوك بگويد «تصدق على هذا»، خواه ناخواه بر اين مطلب دلالت دارد كه اين فرد مصداق عنوان خاص مى‌باشد و به منزله آن است كه گفته باشد «هذا عادل فتصدق عليه»[٢].

[١] . اجود التقريرات، ج ١، ص ٤٦٠ و ٤٦١.

[٢] . بحوث فى علم الاصول، ج ١، ص ٣١٢.