اصول فقه نوين - اراکی، محسن - الصفحة ١٦٣ - \* اشكال بر استاد شهيد(رحمه الله)

فارق در معنا وجود دارد. و ثانياً لازمه آن، تعدد وضع و لَغويت يكى از دو وضع است كه با عقلائيت وضع سازگار نيست.

چگونگى دلالت بر مبناى استاد شهيد صدر (رحمه الله):

اما بنابر تفسيرى كه استاد شهيد از معناى عموم ارائه نمودند كه آن را به معناى «استيعاب مفهوم لافراد مفهوم آخر» دانسته‌اند؛ تصورى كه معظم له از افاده جمع محلّى به الف و لام بر عموم ارائه مى‌دهند- بنابر آنچه در تقريرات ايشان آمده- چنين است:

واما فى المقام، فالاستيعاب يمكن أن يستفاد بمجموع دوالّ ثلاثة لا دالّين: احدهما: ماده الجمع الدالة على الطبيعة وهو المفهوم المستوعَب والثانى: هيئة الجمع الدالة على معنى اسمى وهو المتعدد من افراد الماده، المستوعِب لثلاثة لابشرط من حيث الزيادة .... و الثالث: هو اللام الدالّ على ان مدلول الجمع الذى هو المستوعِب- بالكسر- يستوعب جميع افراد الماده ولو من جهة دلالته على معنى يلازم ذلك، من قبيل كون هذه المرتبه هى‌

المتعينة من مراتب الجمع‌[١].

\* اشكال بر استاد شهيد (رحمه الله):

اشكالى كه بر فرمايش استاد شهيد به نظر مى‌رسد اين است كه استيعابى كه جمع محلّى به الف و لام بر آن دلالت دارد، تنها استيعاب افراد ماده جمع نيست، بلكه شامل استيعاب مراتب جمع نيز مى‌شود و دلالت «لام» بر استيعاب مدلول جمع نسبت به مراتب و مصاديق جمع، از قبيل استيعاب مفهوم لافراد مفهوم آخر نيست، بلكه استيعاب مفهوم لافراد نفسه است كه با مبناى استاد در تفسير عموم منافات دارد.

ديگر اينكه بنابر فرمايش استاد شهيد، مفاد ماده جمع به تنهايى مستوعَب- بالفتح- است و مفاد هيئت جمع در كنار مفاد الف و لام مستوعِب- بالكسر- كه لازمه‌اش‌

[١] . بحوث فى علم الاصول، ج ٣، ص ٢٤٠.